Üniversite öğrencilerinin afet okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi

Bu araştırmanın amacı, üniversite öğrencilerinin afet okuryazarlık düzeylerini belirlemek ve afet okuryazarlığını oluşturan alt boyutlar olan zarar azaltma, hazırlık, müdahale ve iyileştirme üzerindeki çeşitli değişkenlerin etkilerini ortaya koymaktır. Araştırma kapsamında, öğrencilerin afet okuryazarlık düzeyleri, cinsiyet, , afet konularını içeren bir ders alma, herhangi bir afet yaşama, afetle ilgili faaliyetlere katılım, afetle ilgili resmi/özel kurum bilgisi, kampüsteki acil toplanma yerini ve afet planını bilme, afet bölgesine gönüllü olma ve afet okuryazarlığı becerisine yönelik kendini yeterli görme, akademik ortalama ve fakülte durumlarına göre farklılık gösterip göstermediği araştırılmıştır. Araştırmada nicel araştırma modellerinden biri olan betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini, 2024-2025 Eğitim-Öğretim yılında Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi'nde öğrenim gören üniversite öğrencileri oluşturmaktadır. Çalışmanın örneklemini ise seçkisiz olmayan örneklem türlerinden kolay ulaşılabilir örnekleme grubu ile farklı fakülte ve bölümlerde öğrenim gören üniversite öğrencilerinden oluşturmaktadır. Katılımcıların 642'sinin kadın (%58,2) ve 461'inin erkek (%41,8) olmak üzere toplam 1103 öğrenciden oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak kullanılan "Afet Okuryazarlığı Ölçeği" isimli anket formu yüz yüze ve çevrimiçi olarak gönüllülük esasına dayalı bir şekilde uygulanmıştır. Araştırmanın analizleri SPSS 27.0 programı kullanılarak yapılmış; verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistikler, t testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve anlamlı farklılıkların belirlenmesinde TUKEY testi kullanılmıştır. Anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Araştırma bulguları, üniversite öğrencilerinin afet okuryazarlık düzeyleriningenel olarak orta seviyede olduğunu göstermektedir. Cinsiyet değişkenin, zarar azaltma ve iyileştirme alt boyutlarında; afet konularını içeren ders alma değişkenin, zarar azaltma alt boyutunda, resmi/özel kurum ismi bilme değişkenin zarar azaltma, hazırlık ve müdahale alt boyutlarında farklılık olduğu tespit edilmiştir. Afet yaşama durumu, afetle ilgili faaliyetlere katılım, kampüsteki acil toplanma yerini ve afet planını bilme, gönüllülük ve kendini yeterli görme değişkenleri, afet okuryazarlığının hiçbir alt boyutunda anlamlı bir fark oluşturmamıştır. Buna karşılık, akademik başarı ve öğrenim görülen fakülte değişkenlerinin afet okuryazarlığının tüm alt boyutlarında anlamlı düzeyde farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre üniversite öğrencilerinin genel afet okuryazarlık ve zarar azaltma al boyutu düzeylerinin sınırlı, hazırlık boyutu düzeylerinin yetersiz, müdahale ve iyileştirme boyutu düzeylerinin ise yeterli olduğu tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, üniversite öğrencilerinin afet okuryazarlığını artırmaya yönelik çalışmaların daha sistemli, bütüncül ve uygulamalı eğitimlerle desteklenebileceğine işaret etmektedir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, bu tür eğitim uygulamalarının öğrencilerin bilgi ve farkındalık düzeylerini geliştirmede önemli katkılar sağlayabileceği önerilmektedir Üniversite düzeyinde afet okuryazarlığını güçlendirmek için eğitimler zorunlu, kapsamlı ve uygulamalı hâle getirilebilir; tatbikat, seminer ve farkındalık programları ile öğrencilerin bilgi, beceri ve farkındalık düzeyleri bütüncül olarak artırılması açısından önerilebilir.