Üniversite öğrencilerinin bilinçli farkındalık, siber zorbalık ve siber mağduriyet düzeylerinin sosyal medya bağımlılığı ile ilişkisi

Bu çalışmanın amacı üniversite öğrenimine devam etmekte olan bireylerin bilinçli farkındalık, siber zorbalık ve siber mağduriyet düzeylerinin sosyal medya bağımlılığı ile ilişkisini incelemektir. Veri toplama araçları olarak Ergen ve Yetişkin Bilinçli Farkındalık Ölçeği, Sosyal Medya Kullanım Bozukluğu Ölçeği, Üniversite Öğrencileri için Yenilenmiş Siber Zorbalık Envanteri ve Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini; 2022–2023 eğitim öğretim yılında İç Anadolu Bölgesi'ndeki bir ilde farklı fakültelerde öğrenim gören, yaşları 17 ile 48 arasında değişen (SS=3.2, Ortyaş= 22.59), 514'i erkek (%51.5) ve 484'i kadın (%48.5) olmak üzere 998 üniversite öğrencisi oluşturmaktadır. Bulgular Sosyal Medya Bağımlılığı ve Bilinçli Farkındalık arasında düşük düzeyde pozitif yönde anlamlı ilişki bulunduğunu göstermektedir (r=.07, p<.05). Ayrıca Sosyal Medya Bağımlılığı ile Siber Zorbalık arasında pozitif yönde düşük düzeyde ve anlamlı (r=.20, p<.01), Siber Mağduriyet arasında düşük düzeyde pozitif yönde düşük düzeyde anlamlı ilişki bulunduğu tespit edilmiştir (r=.19, p<.01). Korelasyon analizine bağlı olarak gerçekleştirilen çoklu doğrusal regresyon analizi sonucunda Bilinçli Farkındalık, Siber Zorbalık ve Siber Mağduriyet değişkenlerinin sosyal Medya Bağımlılığı varyansının %4'ünü açıkladığı tespit edilmiştir. Demografik değişkenlere ilişkin gerçekleştirilen analizler sosyal medya bağımlılığının kadınlar aleyhine (U=111282,000 p<.05), sosyal medya uygulaması kullanma durumuna göre sosyal medya kullanıcısı olanlar aleyhine (U=10277,00 p<.05) anlamlı biçimde farklılaştığını göstermektedir. İnternette zaman geçirme süresi ve kişilerin sosyal medyaya girme sıklıklarının ve sosyal medya profillerini ziyaret etme sıklıklarının fazla olmasının sosyal medya bağımlılığı düzeyini arttırdığı tespit edilmiştir. Fakülteler arasında yapılan incelemeler Eğitim fakültesi öğrencilerinin diğer tüm fakülte türlerindeki öğrencilerden daha yüksek düzeyde sosyal medya bağımlılığına sahip olduğunu göstermektedir. Ziraat fakültesi öğrencileri ise sadece iktisadi ve idari bilimler fakültesi öğrencilerinden anlamlı düzeyde daha fazla sosyal medya bağımlılığı özelliğine sahip olarak görülmektedir. Elde edilen bulgular literatür doğrultusunda tartışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Bilinçli Farkındalık, Siber Mağduriyet, Siber Zorbalık, Sosyal Medya Bağımlılığı.