Üniversite öğrencilerinin çevrimiçi teknolojilere yönelik özyeterlik algılarının demografik değişkenler açısından incelenmesi

Amaç: Bu araştırmanın amacı, uzaktan eğitimle öğrenim görmekte olan üniversite öğrencilerinin çevrimiçi teknolojilere yönelik özyeterlik algılarının demografik değişkenler açısından üniversiteler arasında farklılaşıp farklılaşmadığının incelenmesidir. Yöntem: Nicel araştırma yaklaşımıyla ve betimsel bir kimlikte gerçekleştirilen bu araştırma bir tarama modeli biçiminde yürütülmüştür. Araştırmanın amacı ve araştırma soruları doğrultusunda, tarama modeli bünyesinde ele alınacak alt model olarak ise ilişkisel tarama modeli belirlenmiştir. Araştırmanın verileri Anadolu Üniversitesi ve Dicle Üniversitesi'nde öğrenim görmekte olan 2389 katılımcıdan çevrimiçi olarak gönderilen Demografik Bilgi Formu ve Çevrimiçi Teknolojilere Yönelik Öz Yeterlik Algısı Ölçeği (ÇTYÖ) yoluyla toplanmıştır. Ölçeğin bu araştırma kapsamında tespit edilen iç tutarlılık katsayısı .97'dir. Ayrıca gerçekleştirilen AFA (Açımlayıcı Faktör Analizi)'nde varyans açıklayıcılığı % 62.12 bulunmuştur. Araştırma kapsamında gerçekleştirilen istatiksel çözümlemeler parametrik test koşullarının sağlanmasıyla t-testi ve ANOVA olarak uygulanmıştır. Bulgular: Araştırmada çevrimiçi teknolojilere yönelik özyeterlik puanlarının genel olarak yüksek düzeyde olduğu belirlenmiştir. Özyeterlik bağlamında ortalama puanların öğrenim görülen alan değişkeninde tüm örneklem üzerinde yapılan incelemede sayısal içeriği daha fazla olan programlarda öğrenim gören öğrencilerin lehine, uzaktan eğitimle ilişkili önceden kurs alıp almama değişkenine göre önceden kurs alanların lehine, üniversite türü değişkenine göre Anadolu Üniversitesi lehine, cinsiyet değişkeninde erkek katılımcılar lehine ve çalışma durumu değişkeninde çalışan katılımcıların lehine anlamlı farklılık gösterdiği bulunmuştur. Öte yandan medeni durum değişkenine göre bekar katılımcıların özyeterlik puan ortalaması daha yüksek olmakla birlikte, istatiksel açıdan anlamlı farklılık bulunmamıştır. Her iki üniversite için karşılaştırmalı olarak yapılan analizlerde öğrenim görülen programlar değişkeni bazında yapılan incelemede üniversiteler özelinde yapılan ANOVA testleri sonucunda üniversiteler arasında farklı bulgular ortaya çıkmıştır. Benzer şekilde bağımsız değişkenlerin toplam varyansa etki derecelerinde farklı bulgular orta çıkmıştır. Sonuç ve Öneriler: Araştırma sonucunda uzaktan eğitimle önceden kurs alıp almama, cinsiyet, çalışma durumu, öğrenim görülen program ve üniversite türü değişkenleri bazında özyeterlik puanlarının istatiksel olarak anlamlı farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Buna ek olarak cinsiyet, çalışma durumu ve genelgeçer değişkenlerden nispeten farklı olan uzaktan eğitimle önceden kurs alıp almama değişkenlerinin toplam etki büyüklüğünün yüzde 84 olarak çıkması bu üç değişkenin özyeterlik algısının açıklanmasında tahmin edilenden daha yüksek bir öneme sahip olduğunu göstermektedir. Söz konusu üç değişkenin yüksek varyans açıklayıcılığına sahip olmasının belirlenmiş olması, genel itibarıyla bu değişkenlerin özyeterlikle ilgili araştırmalarda önde gelen ve önemli araştırma değişkenleri olduklarının ortaya konmasını sağlamıştır. Cinsiyet değişkenine göre yapılan incelemede erkeklerin lehine istatiksel olarak anlamlı bulunması cinsiyet değişkeninin öneminin süregelmekte olduğu şeklinde yorumlanmıştır. Bu kapsamda araştırmacılara yönelik olarak, söz konusu önde gelen üç değişkenin yanı sıra anlamlı farklılık bulgusu içermeyen değişken bazında da konuyu daha derinlemesine ele almak amacıyla nitel araştırma desenlerinin kullanılması önerilmektedir. Önceden kurs alıp almama durumu değişkenine göre yapılan inceleme sonucunda söz konusu değişkenin geçmiş deneyimleri içerdiği göz önünde bulundurularak, özyeterlik bağlamında önemli derecede yararlı olabileceği değerlendirilmektedir. Yükseköğretim yöneticileri ve uygulayıcılarına yönelik olarak, kurum yöneticilerinin farklı programlardaki özyeterlik farklılıklarına odaklanarak, çevrimiçi teknolojilere yönelik özyeterlik farkındalığını artıracak etkinlikler düzenlemeleri önerilmektedir.