Üniversite öğrencilerinin özgüven düzeylerinin ve tanrı algılarının dini başa çıkma tarzlarına etkisi

Hayatta karşılaşılan herhangi bir koşul birey için tehdit edici algılanmasından itibaren fiziksel, zihinsel ve ruhsal olarak kişiye stres yaşatabilir. Stres unsuru karşısında kişinin gergin ruh halinden kurtulmak için girişmiş olduğu uğraşa "Başa Çıkma" ismi verilmektedir. Stres anında ve başa çıkarken bireyin duruma ilişkin duygu ve düşünceleri tetiklenir. Birey stresi anlamlandırmaya ve yorumlamaya çalışırken sürece kişisel özellikleri etki eder. Kişisel özelliklerle beraber dini ve manevi inancı da stres faktörünü anlamaya ve stres ile başa çıkmaya etki etmektedir. Bireyin stres faktörü karşısında dine olumlu veya olumsuz yönelimi "Dini Başa Çıkma" olarak isimlendirilmektedir. Aynı stres unsuru bir kişide "Allah'ın kendisini sınaması" olarak nitelendirilip kişiyi Allah'a dua etmeye, sabretmeye, ibadet etmeye, dini temsil eden kişiler ile görüşmeye yönlendirirken diğer bir kişinin stres unsurunu "Allah'ın kendisini cezalandırması" olarak yorumlaması bireyi Allah'tan, dini uygulamalardan, dini kişi ve kurumlardan uzaklaşmasına sebep olmaktadır. Böylelikle dini başa çıkma olumlu ve olumsuz olarak ikiye ayrılmaktadır. Bireysel özellikler herhangi bir durumun stres verici olarak algılanıp algılanmamasına etki ettiği gibi stres ile başa çıkma sürecine de etki eder. Bireysel özellikler kişiyi olumlu dini başa çıkmaya veya olumsuz dini başa çıkmaya yönlendirebilmektedir. Dini başa çıkma sürecinde bireyin başa çıkma becerisine dair kendine güveni ile dini olarak güç aldığı Tanrı'ya karşı algısı etki eden faktörlerdendir. Bu çalışmada da stres faktörü görece sabit tutulduğu durumda bireylerin Tanrı Algılarının ve özgüven düzeylerinin kişinin dini başa çıkma tarzlarına etkisi incelenmiştir. Çalışmada stres faktörünü görece sabit tutabilmek için Hitit Üniversitesi'nin Çorum merkez yerleşkesinde bulunan fakülte ve yüksekokullarında eğitim gören 363 son sınıf öğrencileri örneklem olarak belirlenmiştir. Katılımcılara; Pargament tarafından geliştirilen ve Ekşi ve Sayın tarafından Türkçeye uyarlanan "Dini Başa Çıkma Ölçeği", Akın Tarafından geliştirilen "Öz-Güven Ölçeği" ile Güler tarafından geliştirilen "Tanrı Algısı Ölçeği" uygulanmıştır. Ayrıca katılımcılara; cinsiyet, eğitim düzeyi, eğitim görülen birim, ekonomik düzey, algılanan ekonomik düzey ve yaşamın çoğunluğunun geçtiği yerin büyüklük bilgilerinin alındığı "Kişisel Bilgiler Formu" uygulanmıştır. Elde edilen verilere uygun istatistik analizlerle beraber Yapısal Eşitlik Modellemesi (Structural Equation Modeling), Yol Analizi (Path Analysis) ve Aracılık Testi uygulamaları yapılmış ve yorumlanmıştır. Yapılan demografik bilgiler ve ölçek analizleri neticesinde; kadınların olumlu dini başa çıkma oranları, korku ve sevgi yönelimli Tanrı algı sonuçları erkeklerden yüksek olup erkeklerin ise olumsuz dini başa çıkma oranları kadınlardan yüksek bulunmuştur. Yüksekokul öğrencilerinin olumlu dini başa çıkma oranları ile korku ve sevgi yönelimli Tanrı Algı sonuçları, fakülte öğrencilerinden anlamlı düzeyde yüksektir. İlahiyat Fakültesi öğrencilerinin diğer eğitim birimleri öğrencilerine nazaran olumlu ve olumsuz dini başa çıkma tarzları ile sevgi ve korku yönelimli Tanrı Algıları düzeyleri arasında anlamlı fark bulunmamaktadır. Asgari ücretin 5.500TL olduğu süreçte uygulanan ankette; 15.001TL ve üzeri gelir belirten grubun olumlu dini başa çıkma oranı 0-5.000TL ile 5.001-10.000TL gelire sahip olduğunu belirten gruplara nazaran anlamlı düzeyde düşüktür. Ayrıca bu grubun sevgi yönelimli Tanrı Algısı sonuçları da 5.001-10.000TL ile 10.001-15.000TL gelir belirten gruba kıyasla anlamlı düzeyde düşüktür. Algılanan ekonomik düzeye bakıldığında ise gelirini yüksek algılayan bireylerin, gelirini alt düzey ve orta düzey algılayan gruplara nazaran olumlu dini başa çıkma oranı anlamlı düzeyde yüksektir. Gelirini yüksek düzey algılayan bireylerin gelir durumunu alt düzey algılan bireylere nazaran sevgi yönelimli Tanrı Algısı ile özgüven düzeyleri yüksek bulunmuştur. Yaşamın çoğunluğunu köy ve kasabada geçiren bireylerin olumlu dini başa çıkma oranı ile sevgi yönelimli Tanrı Algısı oranları yaşamın çoğunluğunu büyükşehirde geçirenlere nazaran yüksek olduğu tespit edilmiştir. Algılanan ekonomik düzey haricinde özgüven değişkeninin hiçbir demografik değişkene göre anlamlı düzeyde farklılaşmadığı görülmüştür. Araştırmada dini başa çıkma, Tanrı Algısı ve özgüven ölçekleri verilerinin analizleri neticesinde çeşitli sonuçlar elde edilmiştir. Yapılan Yapısal Eşitlik Modellemesi analizi neticesinde; Tanrı Algısının olumlu dini başa çıkmaya pozitif ve olumsuz dini başa çıkmaya ise negatif yönde anlamlı düzeyde etki ettiği görülmüştür. Özgüvenin ise olumlu dini başa çıkmaya pozitif etkisi anlamlı iken olumsuz dini başa çıkmaya anlamlı etkide bulunmadığı görülmüştür. Yapısal Eşitlik Modellemesiyle bağlantılı olarak yapılan Yol Analizi sonucunda ise; korku yönelimli Tanrı Algısının olumlu ve olumsuz dini başa çıkmaya negatif yönde etki ettiği bulunmuştur. Sevgi yönelimli Tanrı Algısının ise olumlu dini başa çıkmaya pozitif etkisi görülürken, olumsuz dini başa çıkmaya anlamlı bir etkisi söz konusu değildir. Özgüvenin olumlu dini başa çıkmaya pozitif etkisi mevcutken olumsuz dini başa çıkma ile aralarında anlamlı bir etkileşim yolunun bulunmadığı tespit edilmiştir. Yapısal Eşitlik Modellemesi ve Yol Analizi kullanılarak Tanrı Algısı ile dini başa çıkma arasındaki ilişkiye özgüvenin aracılık edip etmediği araştırılmıştır. Sonuçlar, Tanrı Algısının olumlu dini başa çıkma üzerindeki etkisinde özgüvenin aracı rol oynadığını göstermiştir. Ancak Tanrı Algısının olumsuz dini başa çıkmaya uyguladığı etkide özgüven ile olumsuz dini başa çıkma arasında anlamlı bir etkileşim bulunmadığı görülmüştür. Dolayısıyla özgüvenin Tanrı Algısı ile olumsuz dini başa çıkma arasında aracı rolünün olmadığı bulunmuştur. Sonuçlar yorumlandığında; sevgi yönelimli Tanrı Algısına sahip bireylerin, Tanrı'ya karşı daha sevecen yaklaştığı, başlarına gelen stresli olayları "Tanrı'nı sınavı" olarak nitelendirmeleri nedeni ile olumlu dini başa çıkmaya yöneldikleri görülmüştür. Tanrı'ya karşı sevgi yönelimli bireylerin stresi "Tanrı'nı cezalandırması" olarak nitelendirmelerini anlamlı oran da etkilemediği tespit edilmiştir. Korku yönelimli Tanrı Algısına sahip olan bireylerin olumlu dini başa çıkmaya yöneldikleri bulunmuştur. Korku yönelimli Tanrı Algısına sahip bireylerin stresli olayları "Tanrı'nın cezalandırması" şeklinde yorumlamadıkları düşünülse de aksine olumsuz dini başa çıkma yaklaşımlarıyla negatif etkileşimde oldukları görülmüştür. Özgüveni yüksek bireylerin stresli olay karşısında "Tanrı'nın sınavı" nitelendirmesine daha çok başvurdukları ancak özgüven düzeyine göre bireylerin olumsuz dini başa çıkma oranlarının farklılaşmadığı bulunmuştur. Buradan yola çıkarak hem sevgi yönelimi ile hem de korku yönelimi ile Tanrı'ya karşı bağları yüksek bireylerin ve özgüven düzeyleri yüksek bireylerin olumlu dini başa çıkma stratejisini daha sık kullandıkları bilgisi elde edilmiştir. Çalışmada stres ile başa çıkarken katılımcı üniversite öğrencilerinin olumlu dini başa çıkma stratejilerinden güç aldıkları görülmüştür. Ayrıca özgüven düzeyinin yükselmesi ile Tanrı Algısının ve olumlu dini başa çıkma oranının arttığı tespit edilmiştir. Bu sebeple üniversite öğrencisi çocuğu olan ebeveynlerin ve üniversite öğrencilerine danışmanlık hizmeti veren uzmanların, gençleri stresi anlamlandırırken ve stresle başa çıkarken olumlu dini başa çıkmaya yönlendirmelerinin ve özgüven artırıcı çalışmaların gençlerin başa çıkma süreçlerine olumlu etki edeceği önerilmektedir.