Hakikat ve iktidar arasındaki bağı ortaya çıkarmak: Roy Bhaskar ve Michel Foucault'ya dair karşılaştırmalı bir çalışma

Bu tez, Roy Bhaskar'ın diyalektik eleştirel gerçekçiliği ile Michel Foucault'nun arkeolojik, soybilimsel ve etik yaklaşımlarını karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Foucault'nun ontolojisi dört temel özellikle tanımlanır: düzdür; ontolojik derinliği reddeder; diferansiyeldir, yapısal süreklilik yerine farkların dağınıklığına odaklanır; yereldir, evrensel yapılar yerine tarihsel bağlamlara gömülü oluşumları benimser; ve edimsellikten yoksundur, çünkü özneyi bir fail olmaktan çıkarır. Bu çerçevede üretici mekanizmalar yüzeysel görüngülere indirgenir; yokluk ve çelişki yok sayılarak diyalektik dönüşümsel hareketin imkânı ortadan kaldırılır. Yerel ontolojisi nedeniyle her bilgi formunu yalnızca bağlamsal olarak işler, evrensel geçerlilik iddialarını dışlar. Özne, söylemsel süreçlerin dağınık çıktısı olarak yeniden tanımlanır. Ayrıca Foucault'nun gayrimeşru soyutlama biçimlerini kullanması ve gerçekleştirdiği ontolojiden arındırma, hakikat–iktidar dizgelerini zorlayabilecek karşı–olgusal olanakları baştan kapatır. Böylece eleştiri mevcut söylemsel düzenlerin sınırları içinde kapanır. Buna karşılık Bhaskar, katmanlı, olumsuzluk temelli, bütüncül ve failiyete açık bir ontoloji öne sürer. Hakikat, iktidardan ontolojik olarak bağımsızdır ve derin üretici yapılara yönelik eleştirel etkileşim yoluyla erişilebilir. Onun MELD şeması—özdeşliksizlik, yokluk, bütünlük ve dönüştürücü failiyet—mevcut ideolojilerde bastırılmış karşı–olgusal olanakları görünür kılar. Bu olanaklar, hakikatin yeniden yapılandırılması ve iktidar ilişkilerinin yapısal düzeyde dönüştürülmesi için zemin oluşturur. Tez, gerçek anlamda özgürleştirici bir eleştirinin yalnızca Bhaskar'ın ontolojik çerçevesiyle mümkün olduğunu savunmaktadır.