Uşak ve Denizli illerinde archips rosana (L.) (Lepidoptera: Tortricidae)'nın elma bahçelerinde populasyon takibi ve parazitoitlerinin belirlenmesi

ÖZET Bu çalışmanın amacı, 2018 ve 2019 yıllarında Uşak merkez ve ilçeleri ile Denizli Çivril ilçesinde Yaprak büken (YB), Archips rosana (Linnaeus) (Lepidoptera: Tortricidae)'nın yumurta, larva ve pupalarından parazitoit tür ve oranlarının belirlenmesidir. Ayrıca Uşak ili Sivaslı ilçesi ile Denizli ili Çivril ilçesinde feromon tuzakları ile zararlının populasyon takibinin gerçekleştirilmesidir. Doğal koşullarda toplanan zararlıya ait olan yumurta, larva ve pupalar laboratuvarda bekletilerek parazitoit tür ve oranları belirlenmiştir. Araştırma sonucunda, her iki yılda doğadan toplanan yumurta paketlerinde hiç parazitoit elde edilmemiş olup iki adet yumurta paketinde parazitoit çıkışı olduğu tespit edilmiştir. Zararlının doğadan toplanan larva ve pupalardan Exochus sp., Itoplectus maculator (Fabricius), Phytodietus astutus Gravenhorst, Scambus elegans (Woldstedt), Scambus inanis (Schrank), (Hymenoptera: Ichneumonidae), Apenteles glomeratus (Linnaeus), Bracon (Habrobracon) hebetor (Say), Paroplitis sp., (Hymenoptera: Braconidae), Brachymeria tibialis (Walker) (Hymenoptera: Chalcididae) ve Nemorilla maculosa Meigen (Diptera: Tachinidae) türleri parazitoit olarak tespit edilmiştir. Tüm ilçelerde I. maculator türleri bulunmasına rağmen, sayı bakımından en yaygın türün P. astutus olduğu belirlenmiştir. Banaz ve Sivaslı ilçelerine göre parazitlenmenin Çivril ilçesinde düşük olduğu tespit edilmiştir. Parazitoitlerden P. astutus ve S. inanis Türkiye'de ilk kayıttır. Bu iki türe ek olarak A. glomeratus, N. maculosa ve Exochus sp. ilk kez A. rosana'nın parazitoiti olarak elde edilmiştir. Parazitleme oranı Banaz'da %12, Sivaslı'da %9, Merkez'de %12 ve Çivril'de %3 oranında olmak üzere toplamda ise yaklaşık %9 oranda olduğu belirlenmiştir. Elma bahçelerinde feromon tuzakları ile yapılan populasyon takibinde 2019 yılında ilk ergin bireyin Çivril ilçesinde 24 Mayıs tarihinde ve Sivaslı ilçesinde ise 30 Mayıs tarihinde yakalandığı tespit edilmiştir.