Uşak ili'nde haşhaş (Papaver somniferum L.) üretiminde kapsül yanıklığına neden olan fungal etmenlerin belirlenmesi

Bu çalışma, Uşak ili haşhaş üretim alanlarında, haşhaşta kapsül yanıklığına neden olan hastalık etmenlerini tespit etmek, morfolojik ve moleküler yöntemlerle tanılamak ve Uşak'da haşhaş üretim alanlarında en yüksek oranda varlığı saptanan Brachycladium izolatlarına karşı in vitro ve in vivo koşullarda haşhaş çeşitlerinin duyarlılığını belirlemek amacıyla yapılmıştır. Uşak ili ve ilçelerinde 2018 ve 2019 yıllarında yapılan surveylerde 1950 da alanda toplam 5100 adet haşhaş bitkisi incelenerek, hastalıklı bitkilerin kapsül, gövde ve tohum kısmından izolasyon yapılmıştır. İzolasyonlar sonucunda yoğun olarak Brachycladium sp., Alternaria spp., ve Cladosporium izolatları elde edilmiştir. Brachycladium sp. her iki yılda da tarlaların tamamında (% 100) belirlenmiştir. 84 Brachycladium izolatı ile yapılan patojenisite testi sonunda tüm izolatların patojen olduğu saptanmıştır. Patojen izolatlar morfolojik ve moleküler yöntemlerle tanılanmıştır. Etmen ITS5 ve NL4 evrensel primerleri kullanılarak rDNA ITS bölgesi Polimeraz zincir reaksiyonu (PCR) ile çoğaltılmış, baz dizileri elde edilmiştir. Gen bankası veri tabanından yararlanılarak elde edilen baz dizilerinin BLAST analizi sonucunda % 100 benzerlik ile 25 izolat Brachycladium papaveris olarak tanılanmıştır. B. papaveris'e karşı 14 farklı haşhaş çeşidinde hem in vitro hem de ve in vivo koşullarda yürütülen çeşit reaksiyon çalışmasında, tohum ve fidelerin çimlenme performansı ve fide gelişimine etkisi araştırılmış, hastalıklı haşhaş bitkilerinin farklı kısımlarından elde edilen izolatların, kullanılan çeşitlerde farklı etkiler gösterdiği belirlenmiştir. İn vitro koşullarda yapılan çalışmalarda en tolerant çeşitler Ofis NM, Ofis 1, TMO-1 ve TMO-3 çeşitleri olmuştur. İn vivo koşullarda ise en tolerant çeşitler TMO 2, TMO 1, Ofis NM, Ofis 1, Ofis 96, Ofis 95 ve Ofis NP çeşitleri olarak belirlenmiştir.