Batman'daki zeminlerin geoteknik özelliklerinin coğrafi bilgi sistemi ile değerlendirilmesi

Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), coğrafi verileri analiz etme, sorgulama, görselleştirme, istatistiksel analiz ve mekansal analiz gibi özellikler sunan bir veri kümesidir. İmara yeni açılacak alanlar ve kentsel planlama öncesinde, CBS verilerin daha etkili bir şekilde incelenmesine, yorumlanmasına, sonuç çıkarılmasına ve planlanmasına olanak tanır. Bu çalışma, sismik zemin etkileri ve yumuşak zemin özellikleri konusunda geoteknik sorunlardan kaynaklanan riskleri en aza indirmeyi amaçlamaktadır. Tez çalışmasında Batman Belediyesi İmar ve Şehircilik Dairesi'nin arşivlerinden elde edilen zemin etüd raporları, saha ve laboratuvar deney sonuçları kullanılmıştır. Batman İli Merkez İlçesi yaklaşık 54 km² lik bir bölgeden elde edilen 253 sondaj verisinden jeolojik, jeofizik ve geoteknik veriler, CBS Ters Mesafe Ağırlıklı Enterpolasyon (IDW) yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Zeminin mühendislik özellikleri çalışma alanındaki çeşitli derinliklere (1,5, 3,0, 4,5, 7,5, 9,0 ve 15,0) göre incelenmiştir. Tez çalışması, standart penetrasyon deneyi (SPT), taşıma kapasitesi, yeraltı su seviyesi, kıvam limitleri, kayma dalgası hızı (VS), hâkim titreşim periyodu (T0) ve NEHRP, EUROCODE-8 ve TDBY2018 deprem yönetmeliklerine göre zemin sınıflandırma analizlerini içermektedir. Standart penetrasyon deneyi vuruş sayısı (SPT-N), 4 ile 50 arasında değişmektedir. Toplamda 1398 zemin numunesi incelenmiş olup, dokuz farklı gruba (CH, CL, GC, GM, GW, GW-GM, SC, SM ve SW-SM) ayrılmıştır. Ancak zeminlerin sınıflandırılması, kil içeren zemin örneklerinin yaklaşık %89 olduğunu ve çalışma alanında kil zemin yapısının baskın bir özellik olduğunu göstermektedir. 30 metre derinlikteki kayma dalgası hızı verilerinin analizi, çalışma alanındaki zemin sınıflarının NEHRP ve TDBY2018'e göre sınıflandırmasına göre C ve B veya EUROCODE-8'a göre B ve A olarak kategorize edilebileceğini ortaya koymuştur. Bu zemin sınıfları, çalışma alanındaki zeminin sismik özelliklerini değerlendirmek için önemlidir. Ayrıca Batman'ın kuzeyindeki zeminler genellikle gevşek yapıda olup diğer alanlarda ise orta sıkı ile sıkı zeminler bulunmaktadır. Batman Nehri'ne yakınlık, yeraltı su seviyesini artırırken taşıma kapasitesini düşürmektedir. Yeraltı su seviyesi 3,0 ile 15 metre arasında değişmektedir, ancak en yüksek zemin numunesi su içeriği %41 ile 1,5 metre derinlikte bulunmaktadır. Batman'daki bazı bölgeler alüvyal zeminlere ve yüksek yeraltı su seviyelerine sahiptir, bu da depremler sırasında sıvılaşma riskini artırır. Bu alanları bölgede belirlemek ve haritalamak için ileri çalışmalar yapmak oldukça önemlidir.