Ütopyalarda mekan analizi-Campanella örneği üzerinden metin görselleştirme yöntemi

Bu çalışma, ütopyalarda mekânsal kurgunun genel kurguya nasıl hizmet ettiğini ve tüm ölçeklerdeki mekânsal ögelerin toplumsal anlamda nasıl işlevsel hale getirildiğini niteliksel olarak incelerken, bulguları niceliksel olarak da ifade etmeye yarayan bir veri (metin) görselleştirme yöntemi geliştirmeyi hedefler. Konu, ütopyada toplum ve mekan kavramları üzerinden mekan ve zaman diyalektiğiyle birlikte mekanın taşıyıcılığını yaptığı anlamları (ideoloji, üretim biçimi, mekan temsili ve temsil mekanı) irdeleyen bir bakış açısı çerçevesinde incelenmektedir. Literatür araştırması kapsamında Öncelikle 1. Bölüm'de "Kapsam" başlığı altında ütopyaların tarihsel süreç içerisinde nasıl bir değişim geçirdiği birçok örnek üzerinden detaylıca tartışılır. Bu tartışma aynı zamanda tezin oluşturma iddiasında bulunduğu yöntemin sınamasının yapılacağı ütopya örneğinin neden seçildiğinin de detaylı bir açıklamasını verir. Buna göre, Thomas More'un Ütopya metninden sonra yine yakın dönemde en çok ses getirmiş ütopyalardan biri olan Tomasso Campanella'nın Güneş Ülkesi romanı seçilmiştir. Ütopyaların bir çok alt biçimi olmasına rağmen (distopya, ekotopya, teknotopya vb.), bu çalışma kapsamında analiz temel ütopya biçimi üzerinden gerçekleştirilmektedir. Sonrasında 2. Bölüm'de, ütopyanın sosyolojik, felsefi, psikolojik, edebi biçimsel ve içeriksel özellikleri birlikte ele alınır. Sosyolojik perspektifin anlaşılabilmesi için Karl Mannheim'ın İdeoloji ve Ütopya eseri, felsefi ve psikolojik arka plan için Ernst Bloch'un Umut İlkesi ve edebi biçimsel ve içeriksel özellikler için ise Fredric Jameson'ın Ütopya Denen Arzu çalışmalarından faydalanılmıştır. Çalışma esnasında yapılan literatür araştırmasında bu üç düşünürün bakış açılarının birbirini tamamlar bir görünümde olduğu anlaşılmış ve kuramsal çerçeve bu nedenle bu şekilde oluşturulmuştur. 3. Bölüm ise, ütopyadaki toplum-mekan ikilemini takip edecek şekilde mekanın incelendiği bir bölüm olarak oluşturulmuştur. Temelde Henri Lefebvre'in, mekan üretimi tezine ve David Harvey'in mekanzamansal ütopyacılık önerisine dayanan bu bölümde, öncelikle mekanın toplumsal süreçte, üretimi esnasında geçirdiği momentler olan mekan temsili, temsil mekanı ve mekânsal pratik ile bunların ideoloji ve üretim biçimiyle bağlantıları ele alınmaktadır. Daha sonra ise, tüm bu kavramların mekânsal ve zamansal boyutları Harvey'in zamansal süreç ütopyaları ve mekânsal biçim ütopyaları bağlamında ortaya koyulmakta; mekanzamansal ütopyacılık önerisindeki mekanzamansalın gerçekliğe yaklaşması irdelenmektedir. Ayrıca modern mimarlık pratiğinin ve mimari ürünün bu kavramlar çerçevesinde nerede konumlandığı, Fransız ütopyacı grup Utopie'nin toplumsal mekana kuramsal yaklaşımları çerçevesinde ele alınmaktadır. 3. Bölüm sonunda ise, tüm 3. Bölüm'de ele alınan kavramlar ve kuramsal çerçeve ile 2. Bölüm'de irdelenen ütopyacı kuramsal bütün birleştirilerek, kuramsal sentez adı verilen bir kavramsal şema oluşturulmuştur. Bu kavramsal şema, aynı zamanda sonrasında yapılacak niceliksel inceleme yönteminin kodlama işlemine yönelik bir şablon görevi de görmektedir. 4. Bölüm başında ise niceliksel inceleme yöntemi detaylıca açıklanmakta ve Campanella'nın metninin niteliksel ve niceliksel olarak incelenmesi gerçekleştirilmektedir. Son olarak 5. Bölüm'de ise, niceliksel analizden gelen tüm veriler ile niteliksel incelemenin tekrardan bütün olarak karşılaştırması yapılarak yöntemin işlevselliği değerlendirilir. Ayrıca oluşturulan kuramsal sentez ve mekan üzerine geliştirilen yöntem üzerinden modern mimarlık pratiği ve günümüzde mekanı oluşturan bütün ve parçaların nasıl ele alındığının değerlendirmesi yapılarak bu çalışmanın ürettiği yeni sorular tartışılmaktadır.