"uzak Col" romanı örneğinde 1930'lu yıllarda Kırgız yazı dili üzerine bir inceleme

Ruslar işgal ettikleri Türk topraklarındaki halkların kültürlerini yok etmek için Türklerin ortak edebî dili olan Çağatay yazı dilini ortadan kaldırıp konuşma dillerini yazı dili haline getirme işlemini kademeli ve sistematik olarak gerçekleştirmişlerdir. Rusların bu eylemi "Uzak Col" adlı romanın dil özellikleri temelinde açıklanılmaya çalışılmıştır. Çalışmada, Mukay Elebayev tarafından yazılmış olan "Uzak Col" romanın dil incelemesi yapılmıştır. Bu eser 137 sayfa olup, ilk defa 1936 yılında Frunze (Bişkek) şehrinde Samarqand matbaası tarafından Latin harfli olarak basımı yapılmıştır. Daha sonraki yıllarda bu romanın birçok defa Kiril alfabesi ile basımı yapılır lakin bu araştırmada 1936 yılında basılan Latin harfli ilk nüshası temel alınmıştır. Bu çalışmada geçmişten günümüze Çağdaş Kırgız Türkçesi'nin oluşum evrelerini açıklamak için Çağatay Türkçesi'nin ve 1913-1914 yıllarında Osmanaalı Sıdık Uulu tarafından Ufa şehrinde yayınlanan "Tarih-î Kırgız Şadmaniya" ile "Muhtasar Tarih-î Kırgıziya" adlı şecere kitabının dil özellikleri, Kırgız Türkçesi'nin ilk romanı olan Uzak Col'un dil özellikleri ile Çağdaş Kırgız Türkçesi'nin dil özellikleri karşılaştırılarak incelenmiştir. Tez: Giriş, inceleme, çeviri (transkripsiyonlu) metni, tercüme ve dizin bölümünden oluşmaktadır. Girişte: Kırgızların adı, kökeni, yazı dili hakkında genel bir değerlendirme yapıldıktan sonra 20. yüzyılda Kırgızların neden sürekli alfabe değiştirmek zorunda kaldıkları sebep sonuç ilişkisi bakımından açıklanılmıştır. Eser ve yazar hakkında genel bir bilgi değerlendirme yapılarak giriş bölümü tamamlanmıştır. İncelemede: "Uzak Col" romanının ses, şekil ve cümle bilgisi bakımından tasnif edilerek incelemeye tâbi tutulup elde edilen veriler, Çağatay Türkçesi'nin ve 1913-1914 yıllarında Osmanaalı Sıdık Uulu tarafından Ufa şehrinde yayınlanan "Tarih-î Kırgız Şadmaniya " ve "Muhtasar Tarih-î Kırgıziya" adlı şecere kitabının dil özellikleri ile Çağdaş Kırgız Türkçesi'nin dil özellikleri karşılaştırılarak tetkik edilmiştir. IV. Bölüm: Uzak Col eserinin çeviri (transkripsiyonlu) metni ve tercümeden oluşmaktadır. Dizin bölümünde eserin gramer dizini çıkarılmıştır. Sonuçta ise araştırmadan elde edilen bulgular analiz edilerek çalışma sonlandırılmıştır. Anahtar Kelimeler : Kırgız Türkçesi, Uzak Col Romanı, Çağatay Türkçesi, Geçiş Dönemi Kırgız Türkçesi.