Uzaktan öğretim yapan öğretim elemanlarına yönelik etik kodların geliştirilmesi

Bu araştırma, uzaktan öğretim yapan öğretim elemanlarına yönelik ölçülebilir bir etik kodlar çerçevesi geliştirmeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda uzaktan öğretim elemanları için etik kodlar ve bu etik kodların öğretim elemanları tarafından benimsenme düzeylerini belirlemek için bir ölçme aracı geliştirilmiştir. Araştırma, keşfedici sıralı karma desen kullanılarak tasarlanmış ve yürütülmüştür. Nitel aşama, Delphi Tekniği ile, nicel aşamasında ise tarama araştırması yöntemi tercih edilmiştir. Delphi Tekniği; uzaktan öğretim alanında uzman 22 öğretim elemanıyla yürütülmüştür. Araştırmanın kavramsal çerçevesi, altı boyut ve 62 etik kod maddesinden oluşan Etik Kodlar üzerine kurulmuştur. Bu boyutlar, Öğretim Tasarımı, Sosyal Etkileşim, İçerik Sağlama, Teknoloji Kullanımı, Yönetim, Ölçme ve Değerlendirme olarak adlandırılmıştır. Nicel aşamanın ilk adımında uzaktan öğretim yapan öğretim elemanlarının etik kodları benimseme düzeylerini belirlemek amacıyla kapsam ve yapı geçerliliği ile güvenilirliği kanıtlanmış "Etik Kodların Benimsenmesi Ölçeği (EKBÖ)" geliştirilmiştir. EKBÖ altı boyut ve 60 maddeden oluşmaktadır. İkinci kısımda EKBÖ kullanılarak uzaktan öğretim yapan öğretim elemanlarının etik kodları benimseme düzeyleri belirlenmiştir. Ölçek, 2022-2023 eğitim öğretim yılı itibariyle uzaktan öğretim deneyimi olan 1593 öğretim elemanına uygulanmıştır. Araştırmanın katılımcıları, ulaşılabilir örnekleme yöntemi kullanılarak belirlenmiştir. Geliştirilen ölçme aracının öğretim elemanları tarafından madde, boyut ve ölçek tümü açısından yüksek bir benimsenme düzeyine sahip olduğu belirlenmiştir. Uzaktan öğretimde görev alan öğretim elemanlarının etik kodları benimseme düzeyleri cinsiyet, yaş, akademik ünvan, ders verdiği fakülte, uzaktan öğretim deneyim çeşitliliği (COVID-19 vd.), uzaktan öğretim deneyimi miktarı ve öğretim düzeyi gibi değişkenler açısından incelenmiştir. EKBÖ sonuçlarına göre, erkek öğretim elemanlarının etik kodları benimseme düzeyleri, kadın öğretim elemanlarından anlamlı bir şekilde yüksek bulunmuştur. Öğretim elemanlarının yaşları, etik kodları benimseme düzeyleri üzerinde anlamlı etkiye sahip değildir. Uzaktan öğretim yapan öğretim elemanlarının akademik ünvanları, etik kodları benimseme düzeyleri üzerinde anlamlı bir farklılık göstermektedir. Prof. Dr. akademik ünvanına sahip öğretim elemanları, diğer akademik ünvanlara sahip öğretime elemanlarına göre Toplam Ölçekte ve Sosyal Etkileşim boyutunda etik kodları benimseme düzeylerinin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Eğitim fakültesi ve mühendislik fakültesi öğretim elemanları arasında Öğretim Tasarımı ve Sosyal Etkileşim boyutlarında etik kodları benimsenme düzeyleri açısından anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir; bu farklılık mühendislik fakültesi lehinedir. COVID-19 pandemi döneminde ilk defa uzaktan öğretim yapan öğretim elemanları, COVID-19 pandemi döneminden bağımsız uzaktan öğretim yapan öğretim elemanlarına göre, Sosyal Etkileşim, İçerik Sağlama ve Yönetim boyutları hariç diğer boyutlarda ve ölçeğin toplamında etik kodları benimseme düzeyleri daha yüksektir. Uzaktan öğretim deneyimi 1 ve 2 yıl olan öğretim elemanlarının Toplam Ölçek, Öğretim Tasarımı, Sosyal Etkileşim, Teknoloji Kullanımı, Ölçme ve Değerlendirme boyutlarında etik kodları benimseme düzeyleri daha yüksektir. Hem önlisans hem de lisansüstü düzeyinde uzaktan öğretim yapan öğretim elemanlarının etik kodları benimseme düzeyleri, diğer öğretim düzeylerine göre daha yüksektir. Araştırma bulguları doğrultusunda öğretim elemanlarına, yöneticilere ve araştırmacılara çeşitli öneriler sunulmuştur. Anahtar Sözcükler: Uzaktan eğitim, uzaktan öğretim, çevrimiçi öğrenme, etik, etik kod, öğretim elemanı.