Üzüm çekirdeği (Vitis vinifera) ve yaprağındaki proanthocyanidinlerin karakterizasyonu ve kozmetik alanda kullanımı

ÜZÜM ÇEK RDEĞ (V T S V N FERA) VE Y APRAĞIND AKPRO ANT HOCY AN D NLER N KAR AKT ER Z ASYONU VE KOZMET K AL AND AKULL ANIM I ( AHM ET ÖZTÜRK)ÖZETDoğada bir çok çeşit ve işlevde antioksidan bulunur. Genellik le bunlar bitk içeşitlerinde bulunurlar. Bu antioksidanların reaksiyon m ekanizmaları, etkişek illeri, bulunduk ları bitk i veya m eyvedek i miktarları bitkiden bitkiye çeşitlilikgösterir. Antioksidan olarak etk i gösteren k im yasal bileşim lerden biri deflavanoidlerdir. Flavanoidler bir fenol çeşididir ve k endi aralarında da çeşitligruplara ayrılırlar. Bu gruplar Anthoc yaninler, Flavanlar ve Proanthoc yanidinler,C-GlikozilFlavonoidler, BiFlavonoidler, soFlavonoidler, NeoFlavonoidler, Flavonve Flavonoller, Flavon ve Flavon glik ozidleri, Küçük Flavonoidler, ÇeşitliFlavonoidler'dir.Anthoc yanidinler, bitk ilerde, m eyve organlarda ve de çiçek lerinde kırmızıve m avi renk sağlayan bir pigment olarak bilinirler. Biyosentezi çok k arışık veçeşitlidir.Flavanlar ve Proanthoc yanidinler ise yine k endi içinde ayrılırlar. Bunlar daFlavanlar, Flavan-3-ol'ler, Leucoanthoc yanidinler (flavan-3,4-diol'ler, flavan-4-ol'ler, peltagoid flavanlar, Proanthoc yanidin Oligom erleri (A ve B tipi) veProanthocyanidin polimerleri'dir.Proanthocyanidin isim leri için sınıflandırma sistem inin Haslam tarafından(1982) taslağı çıkarılm ış ve Ham ingway tarafından tanıtılmıştır. OligoProanthocyanidinlerin sonradan bulunan yapıları daha sonra genişletilerekek lenm iştir. Flavonoid m onom erlerinin sonradan ortaya çık an çeşitli k ompleksyapıları bu sistem de uygulanm ış ve Flavanoidler arasındaki ilişki polisakkaritlerebenzer bir şek ilde isim lendirilm iştir. Parantez içerisinde bağ türü ve yönübelirtilm iştir (4α ). Enantiom erler, enantio önek iyle ve 2R,2S olm ası ile decatechin ve epicatechin şek linde gösterilm iştir.Çeşitli bitk ilerden mono,di ve trim erik flavan-3-ol'lerin alk ol çözücü olarakkullanılarak ayrılm ası gerçekleştirilm iştir (ilaç olarak sephadex LH20). Benzerçözücü sistem leri ile yük sek poroziteli polistiren jel k ullanılarak ta ayrıştırmayapılm ış ve burada çözücü program laması etk ili olmuştur. Son zamanlarda tersfaz C8,C18 ve CN destek li kolon kromatografi sistemleri ile (etanol veyametanolik) ayrıştırma gerçekleştirilm iş, hatta arpa ve şerbetçi otu proc yanidinleriT SK jeli ile preperatif olarak ayrıştırılmıştır. T ers faz HPLC ile preperatif veanalitik olarak çok başarılı çalışmalar yapılm ıştır.Yapılarının aydınlatılmasında 300 veya 500 MHz yük sek alan NMR, FAB-MS ve UV spek trometresi k ullanılmıştır.Kullanım alanları genellik le şarap olmak üzere en önem lisi gıdaendüstrisidir. Burada renk li bileşik ler olduk ları önem li olduğundan kırmızı şarapen yaygın olanıdır. Fark lı üzüm ler üzerinde araştırm a yapılm ış ve detaylı bilgilerşarap sak lama esnasındak i değişik liklerin monitörize edilm esi ile edinilm iştir.Flavanoidler, bitk i aleminde fenolik bileşik ler olarak çok geniş bir gruptur.Bunlarda C6,C3,C6 tem el iskeleti oluşturur. Plazm adak i düşük yoğunluk lulipoproteinleri (LDL), hızlı hücre çoğalm asını önlem ede etk indirler. Başka birçalışmada ise kırmızı şarap ve üzüm suyunda bulunan quartechin bileşiğininrelax etk ileri bulunm uştur. Flavanoidlerin bu yüksek antioksidant etk ileri OHsübstitüentlerinden kaynak lanır.Aktif proanthocyanidinler düşük molekül ağırlıklı olanlarıdır. Sudaçözünebilir ve de vücutta k olayca taşınabilirler. Gece kram plarına %50 iyi geldiği,bacak dam arlarında kan tutulm ası ile oluşan aşırı pıhtılaşma, ayak ağrılarına,iltihaplara, gece körlüğüne, oksidatif zedelenm elere k arşı koruyucu bir görevüstlenirler. Fakat bazı proanthocyanidinler etkili değildir.Anti alerjik tir ve doğal hücre ölüm lerini geciktirir. Gastrik ülseri önlemedeetk ilidirler. Günde en az 15 sigara içenlerde yapılan dene ysel çalışmada aspirin2benzeri bir etk isi gözlenm iştir.lk olarak 1951'de Fransa'da üzüm çek irdeğinden ekstrakte edilmiştir.Başlangıçta C vitam ini ile birlikte olan ve C vitam inine yardımcı etkileri bulunm uş,daha sonra Avrupa'da yapılan çalışm alarda diğer etk ileri bulunmuştur. Üzümextraktı çam kabuğu extraktından daha ucuzdur ve OPC içeriği daha fazladır.En güçlü bioflavonoidler leucoanthoc yanidin'lerdir. Hücre zarına zararlıolan collagenase ve elastase enzim lerinin etk ilerini inhibe eder. Retinaya k anak ışını destek ler.Çeşitli flavanoid türleri gıda ve k ozm etik alanlarda k ullanılm ıştır. Bu türyük sek antioksidan özellik li fenolik yapılar çeşitli bitk ilerden extrakte edilereksatışa sürülürler. Bu tarz extrak tlar yüksek yoğunluk lu antioksidan k apasitelibitk ilerin k ullanılması ile elde edilirler. Bu bitkiler Yeşil çay, k ak ao olabildiği gibien çok ya ygın olanı üzüm çek irdeği ekstresidir. Ekstreler toz halinde gıda k atk ımaddesi veya k ozm etik ürün k atkı maddesi olarak sunulduğu gibi ilaç k apsüllerieşdeğerinde bağışıklığı destek leyici olarak k apsülize edilerek de satılırlar.Yapılan çalışm ada ekstraksiyon yöntem i olarak Folin Ciocalteu Metodu (UVspek trometresi ile toplam fenolik madde tayini) ve RP-HPLC m etodukullanılm ıştır. Ekstraksiyon m etodu toplanan üzüm çekirdeklerine, Folin-Ciocalteumetodu elde edilen extrak tlara ve HPLC metodu da toplanan extraktlar ve hazırextraktlara olm ak üzere çalışılmıştır. Çalışma sonucu beklentim iz, yerlisanayicilerim ize bir şek ilde bu sektöre girerek boşa giden ve atılan atık larıntek rar fazlası ile geri kazanılm aları için yöntem geliştirip sunm aktır.