Variable selection in water quality monitoring networks

ÖZET Su kaynaklarının gelişimi neticesinde su kalitesinin su miktarı kadar öneme haiz olduğu görülmüştür- Geçmişte su kaynaklarının sınırsız olduğu düşüncesiyle kaliteye gereken hassasiyet verilmemişti. Ancak yakın zamanda kirlilik kontrolünde ve kullanılabilecek su miktarının tayininde kalitenin önemli olduğu görüşüne varılmıştır- Nüfûstaki artış ve toplumsal ve teknik gelişmelerle yüzeysel suyun kirlenmesi neticesinde kullanılabilecek su miktarında sınırlamalar ortaya çıkmıştır. Ayrıca kirlenmiş yüzeysel suların bulaşıcı hastalık kaynağı oluşturmaları nedeniyle de kalite değerleri önem kazanmıştır. Kalite söz konusu olunca yapılması gereken ilk iş bu terimin tanımlanmasıdır. Kalite çoğunlukla su kullanımları ile ilişkil lendir ilmekte ve genellikle fiziksel, kimyasal ve biyolojik değişkenler yardımıyla tanımlanmaya çalışılmaktadır. Bu değişkenler hakkında bilgi edinilmesi de ancak ilgili havzada kalite gözlemeleri yapılması suretiyle mümkün olabilmektedir. Burada esas soru yüzlerce kalite değişkenleri arasından hangilerinin gözlem programı için seçileceğidir. Bugüne kadar yapılan çalışmalar belli bir sonuca ulaşamamıştır. Bu noktadan hareketle sunulan çalışmada bir metod geliştirmek suretiyle bu konudaki eksikliğe bir çözüm getirilmesini amaçlamaktadır. Bu çalışmada önce amaçların tanımlanması gerektiği ve daha sonra amaçlara bağlı olarak değişkenlerin belirlenmesi gerektiği öner ilmek terdir. Literatürde araştırmacılar tarafından pekçok amacın tanımlanması yanısıra, etki değerlendirmesi ve su kullanımları olmak üzere iki genel amaç belirlenmiştir. Su kullanımları suyun çeşitli faydalar için kullanımı demektir ve her bir faydaya hizmet edecek su kullanımı bir ölçüye kadar farklı kalite değişkenlerinin dikkate alınmasını gerektirir. Etki değerlendirilmesi ise noktasal ve/veya yayılı kirlilik deşarjlarının su kalite karakteristiklerini nasıl etkileyip değiştirdiğinin belirlenmesidir. Dolayısıyla ölçülecek değişkenlerin belirlenmesinde deşarjlar etkindir.Bu amaçlar dikkate alınarak kurulacak bir gözlem ağanda değişkenler amaçlara bağlı olarak belirleneceği için, değişkenler istasyona bağlı olacak ve istasyondan istasyona da farklılık gösterecektir. "Öte yandan gözlem agı, bir havzadaki istasyonlarda ölçümü yapılacak değişken gruplarının homojen bir durum arzetmesini gerektirebileceği düşüncesinden hareketle değişkenlerin bazı özellikleri dikkate alınarak bütün istasyonlarda ölçülmesi gereken değişkenlerin belirlenmesi yoluna gidilmiştir. Son alarak kalite değişken değerleri arasında korelasyon katsayısının değişken sayısının azaltılmasında yardımcı olabileceği önerilmiştir.