Türkçe'nin Denizli ağzı'ndaki işlevsel eylem bölgesi

Bu tezde, Denizli Ağzının işlevsel eylem bölgesi çalışılmıştır. Bu bölge işlevsel ulamların (Zaman, Görünüş, Kiplik) sözdizimsel ve biçimbirimsel özelliklerini, i- ve ol- koşaçlarını ve kişi uyumunu içermektedir. İlk olarak Türkçenin biçim-sözdizimsel eylem bölgesine yeni bir bakışı sunmayı amaçlamaktayım. Bu yeni bakış iki gerçekleştirme kuramları olan Dağıtılmış Biçimbilgisi (Halle & Marantz, 1993 ve diğerleri) ve benim bilgim dahilinde daha önce Türkçe?ye uyarlanmamış Nano-sözdizim (Starke, 2009 ve diğerleri) kuramları çerçevesindedir. Ölçünlü Türkçe ve Denizli Ağzı bu bağlamda benzerdirler. Koşacın dağılımını ve yapıda neden ortaya çıktığını açıklamaya çalışmaktayım. Koşacın eylem bölgesindeki işlevsel ulamların sözdizimsel gerekliliği sonucu ortaya çıktığını savunmaktayım. Bu ulamların alanlarında görülebilen bir Eylem Öbeğine ihtiyaçları olduklarını önermekteyim. Koşaç böyle bir Eylem Öbeğinin yapıda eksik olması durumunda ortaya çıkar (cf. Enç, 2004, Kelepir, 2003). Sesbilimsel parçaların sözdizim tarafından oluşturulan yapıya girmesinin doğasına gelince, -mIş ekinin Dağıtılmış Biçimbilgisi kuramının Altküme İlkesi dışı davranışta bulunması nedeniyle, Nano-sözdizim kuramını edinmekteyim. Bu kuramın temel ilkesi Üstküme İlkesidir ve bu tez Nano-sözdizim kuramının temel parçalarına ve ilkelerine dayanan bir analiz sunmaktadır. Son olarak, Denizli Ağzındaki kişi uyum mekanizması üzerine bir analiz sunmaktayım. Eylemcil ve adsıl kişi uyumu (iki farklı dizil tarafından gerçekleştirilen) Denizli Ağzında farklılık göstermektedir. Bu farklılıkları açıklayabilmek için, iki uyum çeşidinin (eylemcil ve adsıl) farklı sözdizimsel yerleri olduğunu ve bu uyumların farklı ilişkiler kurduğunu savunmaktayım. Eylemcil uyum ilişkisi yüklem yapısı içinde kurulurken, adsıl uyum ilişkisi yüklem yapısı dışında olup Tümleyici bölgesinde kurulur (Miyagawa, 2010). İki uyum çeşidinin farklı davranışlarına ek olarak, kişi uyumunun gerçekleştirilme mekanizması da Nano-sözdizim kuramı çerçevesinde analiz edilmiştir.