Vergi cezalarının yaptırım gücünü etkileyen faktörlere yönelik nitel bir araştırma: Vergi cezalarına ilişkin öneriler

Devletlerin ekonomik, mali ve sosyal görev ve sorumlulukları bulunmaktadır. Geçmişten günümüze gelindiğinde devletlerin bu yükümlülüklerinin giderek arttığı görülmektedir. Bu durum kamu harcamalarının da giderek artmasına neden olmaktadır. Devletlerin kamu harcamalarını finanse ettiği en büyük gelir kaynağı ise vergilerdir. Kamu harcamalarının artması sonucunda vergi gelirleri devletler açısından daha önemli bir hâl almıştır. Vergilendirme erkini elinde bulunduran devletler, bir taraftan vergi kapasitelerini artırmaya çalışırken diğer taraftan ise vergi kayıp ve kaçakları ile mücadele etmektedir. Kamu harcamalarını finanse edebilecek seviyelerde vergi geliri tahsil edebilmek için vergi sistemi ve vergi kanunlarının dönemin şartlarına uygun bir şekilde düzenlenmesi gerekmektedir. Ancak vergi sistemleri ve vergi kanunları ne kadar etkili olursa olsun devletler günümüzde bazı durumlarda alacaklarının bir kısmından vazgeçmektedir. Bu durum sosyal devlet anlayışının devletlere yüklediği misyonlardan dolayı olabileceği gibi, zamanında tahsil edemediği alacağının bir kısmını kısa vadede tahsil etme amacından da kaynaklanabilmektedir. Vergi affı, cezalarda indirim, uzlaşma, pişmanlık ve ıslah ile etkin pişmanlık müesseseleri bu durumun görüldüğü uygulamalardandır. Söz konusu uygulamalar, tahsil edilemeyen vergi alacağının bir kısmını kısa vadede tahsil etmek, yükümlülüklerini zamanında yerine getirmeyen mükellefleri vergi idaresi ile barışık hale getirerek vergi sistemine tekrar dahil etmek gibi olumlu etkiler sağlasa da beraberinde bir takım olumsuz sonuçlara da sebebiyet vermektedir. Olumsuz sonuçların temelinde ise vergi cezalarının yaptırım gücünün azalması yer almaktadır. Bu müesseselerin sık uygulanması mükellefler tarafından beklentiye sebep olmaktadır. Bu beklenti sonucunda ise vergi borçlarının zamanında ödenmemesi alışkanlık haline gelmekte dolayısıyla da mükelleflerin vergi bilinci olumsuz etkilenmekte ve vergi ahlâkında negatif yönlü sapmalar ortaya çıkmaktadır. Çalışmada vergi cezalarının yaptırım gücünü azaltan uygulamaları ve etkilerini belirleyebilmek amacıyla nitel araştırmalarda görüşme tekniği uygulanmıştır. Görüşme tekniği vergi müfettişi, mali müşavir ve milletvekili meslek gruplarından oluşan toplam 21 katılımcıya uygulanmıştır. Katılımcılar vergi affı, cezalarda indirim, uzlaşma, pişmanlık ve ıslah ile etkin pişmanlık müesseselerinin vergi cezalarının yaptırım gücünün ve mükelleflerin vergi bilinçlerini azalttığı yönünde görüş bildirmişlerdir. Bu görüşler çerçevesinde de mevcut hukuki normlar kapsamında önerilerde bulunularak sorun teşkil eden hususların bertaraf edilmesi çalışmanın ana hedefidir.