Vergilerin yoksulluk ve insani kalkınmışlık üzerindeki etkisinin ampirik analizi

Küreselleşmenin etkisiyle bazı ülke ekonomilerinin hızlı ve dengesiz büyümesi sonucunda ülkeler arasında ve bir ülke içinde adaletsiz ve dengesiz gelir dağılımının oluşması yoksulluğu artırmıştır. Yoksulluğun artmasını engellemek ve insani kalkınmışlığı sağlamak amacıyla çeşitli uluslararası kurum ve kuruluşlar çeşitli politikalar yaratmaya ve uygulamaya çalışmaktadır. Vergiler, devlet veya devletin yetki verdiği kurumların kamu harcamalarını karşılamak, ülkenin sosyal ve ekonomik sorunlarına yönelik önlemler almak için birey ve kurumlardan topladığı zorunlu, karşılıksız ve parasal ödemelerdir. Ülkelerin kendi işleyişine göre vergi oranları ve vergi türlerinde bazı farklılıkları mevcuttur. Ancak verginin dolaylı-dolaysız vergiler şeklinde ayrımı ülkelerin genelinde görülen bir ayrımdır. Bu çalışma gelişmekte olan ülkeler örneklemine ilişkin 1990-2018 yıllarını kapsayan dengesiz panel veri seti kullanarak vergilerin yoksulluk ve insani kalkınmışlık üzerindeki etkisini analiz etmektedir. Bu amaca yönelik olarak oluşturulan basit ve çoklu ülke spesifik sabit ve rastsal etki modelleri arasında tercih Hausman testine dayalı olarak gerçekleştirilmiştir. Toplam vergiler, dolaylı vergiler ve dolaysız vergiler üç başlık altında toplamda 10 farklı vergi türü kullanılarak yapılan basit ve çoklu regresyon analizi yapılmıştır. Toplam vergiler ile yoksulluk arasında negatif yönlü bir ilişki vardır. Vergi geliri ile ilişkin değişkenin çoklu regresyon sonucu haricindeki diğer toplam vergilerin istatistiksel olarak anlamlı olduğu görülmüştür. Bir başka ifade ile gelişmekte olan ülkelerde toplam vergilerdeki artış yoksulluğu azaltmakta ve insani kalkınmışlığı arttırmaktadır. Dolaylı vergiler ile yoksulluk arasında pozitif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki görülmüştür. Bir başka ifade ile gelişmekte olan ülkelerde dolaylı vergilerdeki artış yoksulluğu arttırmakta ve insani kalkınmışlığı azaltmaktadır. Dolaysız vergiler ile yoksulluk arasında negatif yönlü bir ilişki olduğu gözlemlenmiştir. Taşınmaz mülkte tekrar eden vergiler ile emlak, hediye ve veraset vergilerini gösteren dolaysız vergilerin çoklu regresyon sonuçları haricinde tüm dolaysız vergilerin basit ve çoklu regresyon sonuçları istatistiksel olarak anlamlıdır. Bir başka ifade ile gelişmekte olan ülkelerde dolaysız vergilerdeki artış yoksulluğu azaltmakta ve insani kalkınmışlığı arttırmaktadır. Tüm analizlerde artan eğitim ve sağlık değişkenlerinin yoksulluğu azaltmada ve insani gelişmeyi arttırmada bir etkisi olduğunu göstermiştir. Ancak enflasyon ve işsizlik değişkenlerindeki artışın yoksulluğun ve insani gelişmenin kötüleşmesine yol açtığı gözlemlenmiştir.