Veri odaklı finansal teknolojiler ve kişisel verilerin korunması hukuku

Teknoloji uzun zamandır finansal hizmetlerde kullanılmaktadır. Geleneksel bankacılık sistemleri gelişen teknoloji ile sayısallaşma sürecine girmiştir. Günümüzde bireyler tarafından üretilen büyük veri kümeleri ile gelişen teknolojinin birleşimi finansal hizmetleri değişime uğratmıştır. Verilerin daha verimli şekil de kullanılması ile müşterileri hakkında daha fazla bilgiye sahip olan şirketler ihtiyaçlara uygun ve spesifik ürün ve hizmetler sunabilmiştir. Gelişen teknoloji ile müşterilerin hizmet sağlayıcılardan talep ettikleri hizmetin niteliği değişmiştir. Daha hızlı, ekonomik ve bireysel hizmetler alan müşteriler, geleneksel bankacılıktan da bu hizmetleri talep etmişlerdir. Müşterilerin talepleri ve gelişen teknolojinin finans sektörüne entegre edilmesi ile finansal teknolojiler meydana gelmiştir. Finansal teknoloji şirketleri ("FinTek", "FinTech") ve teknolojik finansal şirketlerin ("TekFin", "TechFin") meydana getirdiği değişim ile finans sektöründe müşteri hakkında elde edilen verinin önemi daha da artmıştır. Veri ve teknoloji, finansal ürün ve hizmetlerin gelişim sürecine yön vermektedir. Geleneksel bankalar ya da finansal hizmet sağlayıcılar tarafından sunulan ürün ve hizmetlerin yenilik, teknoloji ve müşteri odaklı bir yaklaşımla sunulması finansal teknoloji, bunu gerçekleştiren şirketler ise FinTek şirketleridir. TekFin şirketleri ise büyük teknoloji şirketleri olup, kendilerine ait geniş müşteri, ürün ve hizmet platformlarını kullanarak finans sektörüne girmektedirler. Amaçları geniş müşteri kitlelerinin finansal ihtiyaçlarını bünyelerindeki teknoloji ile karşılayabilmektir. Verinin finans sektöründe kullanımı hem finansal kurumlar hem de müşteriler için avantajlar yaratmaktadır. Finansal kurumlar müşterileri hakkında daha fazla bilgiye sahip olduğundan politikalarını ve ürünlerini müşterilerinin beklentilerine göre düzenleyebilmektedir. Müşteriler ise kişiselleştirilmiş tavsiyelerden ve hizmetlerden yararlanabilmektedir. FinTek şirketleri geleneksel bankacılığın piyasa talebine yetişemediği alanlara çözüm önerileri sunarken aynı zamanda geleneksel bankacılık hizmetlerinden yararlanamayan bireylerin finansal katılımını sağlamaktadır. Bunun yanında daha ucuz ve hızlı ürün ve hizmetleri çoğu zaman bankalar ile iş birliği içerisinde sunmaktadırlar. Büyük teknoloji şirketlerinin finans sektörüne girmesi olarak adlandırılan TekFin şirketleri ise sahip oldukları sermaye, müşteri kapasitesi ve teknolojik gelişime hakimiyetleri ile bankalarla rekabet edecek seviyede olup piyasada tekelleşme tehlikesini en çok barındıran şirketlerdir. Bu iki şirket türünün farklı özellikleri olmasına rağmen en önemli ortak noktaları sundukları ürün ve hizmetlerin müşterilerinden edindikleri verilere göre şekilleniyor olmasıdır. Finans sektöründe kişisel verilerin kullanımı bazı olanaklar getirdiği gibi çeşitli riskleri de barındırmaktadır. Bireylerin farkında olarak ya da olmayarak paylaştığı verileri birçok analize ve algoritmaya konu olmaktadır. Yapay zekâ sistemleri ve makine öğrenimi algoritmaları ile büyük miktarlarda veri işlenebilir ve analiz edilebilir. Bu işleme ve analiz faaliyetleri sonucunda şirketler tarafından eyleme dönüştürülebilir çıkarım ve öngörüler oluşturulabilir. Şirketler bu çıkarım ve öngörüleri müşterileri üzerinde aldıkları kararların merkez noktası haline getirmektedirler. Finans sektöründe yer alan öngörücü analiz için kullanılan algoritmaların işlediği veriler doğru ve güncel olmalı, önyargı ve ayrımcılık unsurları içermemelidir. Bireylerin güncel sosyoekonomik durumlarından geleceklerine dair karar veren algoritmalar denetime açık, şeffaf ve hesap verilebilir olmazsa önyargı ve ayrımcılığın devamına ve kurumlar tarafından sistematik hale getirilmesine sebep olabilir. Kişisel verilerin toplanması ve işlenmesinin muhtemel olumsuz yönleri dikkate alındığında, ilgili kişinin rızasının açık olması ve kişisel verinin bilgilendirme sonucu alınması çok önemlidir. Ancak bu kadar karmaşık ve teknoloji ağırlıklı işlemlerin içeriği söz konusu olunca bireyin tam anlamıyla bilgilendirilmesi güçlükler içermektedir. İlgili kişinin rızasının hangi şartlar altında alındığı, ürün ve hizmetler karşılığında kişisel verilerin takas edilip edilmediği sorunsalı ortaya çıkmaktadır. Bu çalışma kapsamında finansal kurumlarının ticari amaçlarla kişisel veri işleme faaliyetleri incelenmiştir. Mevzuat incelemesi Avrupa Birliği bakımından Genel Veri Koruma Tüzüğü ile İkinci Ödeme Hizmetleri Direktifi üzerine, Türk hukuku bakımından ise Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, Bankacılık Kanunu ve Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun kapsamında değerlendirilmiştir. Bu çalışma ile, teknolojinin finans sektörüne etkisi, bununla birlikte ortaya çıkan yeni aktörler, bu yeni aktörlerin verileri hangi şartlar altında işlediği, büyük veri ve öngörücü analiz ile bireyler üzerinde alınan kararların hukukun üstünlüğü, demokratik toplum ve bireyin özgürlüğü kavramları ile çatışmasının incelemesi yapılmıştır.