Voleybol dar alan oyununda zihinsel yorgunluğun azaltılmasına yönelik kullanılan farklı stratejiler: Kafein, bilinçli farkındalık, karbonhidrat, uyku kestirmesi yöntemleri üzerine etkisi

Bu çalışmanın amacı, zihinsel yorgunluk (ZY) uygulaması sonrası kafein ağız çalkalama (KAF), karbonhidrat ağız çalkalama (KARB), bilinçli farkındalık (BF) egzersizi ve uyku kestirmesi (UYKU) yöntemlerinin voleybolda 4'e 4 dar alan oyunu sırasında psikofizyolojik cevaplar ve teknik aktivite üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırmaya 16 genç kadın voleybolcu (yaş: 15.43 ± 0.51 yıl) katılmıştır. Ölçümlere başlamadan önce voleybolculara süreçle ilgili ayrıntılı bilgi verilmiş, gerekli onam formları imzalatılmış ve ardından katılımcıların antropometrik ölçümleri gerçekleştirilmiştir. Uygulanacak müdahale yöntemleri ve voleybolcuların gruplara dağılımı randomize şekilde belirlenmiştir. Oyunlar sırasında teknik analiz için video kaydı alınmıştır. Oyunlar, 1 hafta ara ile 4 dakika, 4 set ve 2 dakika pasif dinlenme ve 4,5m x 12m saha ölçüsünde gerçekleştirilmiştir. Oyunlar öncesinde zihinsel yorgunluk oluşturmak amacıyla, mobil uygulama üzerinden Encephalapp Stroop uygulaması aracılığıyla 30 dakikalık Stroop Testi uygulanmıştır. Katılımcılara, oyun öncesinde ve sonrasında Brunel ruh hali ölçeği, Nasa Tlx Skala ve Trail Making Testi uygulanmış; birinci ve dördüncü set sonrasında ise görsel analog skala (GAS), his skalası (HS), algılanan zorluk derecesi (AZD) ve egzersiz keyfi, motivasyon ve uyarılmışlık skalaları uygulanmıştır. Başarılı ve başarısız parmak pas, başarılı ve başarısız manşet pas, başarılı ve başarısız smaç, başarılı ve başarısız oyun kurma gibi teknik aktivite cevapları her set kaydedilen videolar aracılığıyla analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, algılanan zorluk, his, uyarılmışlık, motivasyon ve keyif değişkenlerinde anlamlı bir farklılık olmadığını göstermiştir (p> 0.05). Buna karşın, görsel analog skalasında KAF, BF ve UYKU zihinsel yorgunluğu azaltırken (p <0,05), KARB etkisiz bulunmuştur (p> 0.05). NASA-TLX sonuçlarında zihinsel, zamansal yük ve rahatsızlık boyutlarında fark gözlenmemiş (p> 0,05); fiziksel ve efor yükünde ise özellikle KAF ve UYKU anlamlı azalma sağlamıştır (p <0,05). BRUNEL sonuçlarına göre, kızgınlık ve depresyon alt boyutlarında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır (p> 0,05). Şaşkınlık, yorgunluk ve canlılık alt boyutlarında ise zaman ana etkisi ve zaman*grup etkileşimleri anlamlı olduğu belirlenmiştir (p <0,05). Gerginlik alt boyutunda yalnızca zaman ana etkisi anlamlı bulunmuş (p <0,05), zaman*grup etkileşimi ise anlamlı değildir (p> 0,05). Uygulamaların voleybol teknik performansı üzerinde anlamlı etkiler oluşturduğu görülmüştür. Başarılı manşet performansında uygulamalar arasında orta düzeyde bir etki gözlenmiş ancak gruplar arasında belirgin farklılık bulunmamıştır. Başarısız manşet performansında ise güçlü bir etki ortaya çıkmış, KAF ve BF uygulamalarının KARB ve kontrol koşullarına göre daha etkili olduğu belirlenmiştir. Başarılı parmak pas performansında KARB uygulaması kontrol ve BF göre daha yüksek başarı sağlamış, başarısız parmak paslarda ise tüm uygulamalar kontrol grubuna kıyasla anlamlı iyileşme göstermiştir (p <0,05). Başarılı smaç performansında KAF, KARB ve BF uykuya göre daha etkili bulunurken, başarısız smaçlarda KAF ve KARB öne çıkmış, UYKU da kontrole göre gelişim sağlamıştır. Başarılı oyun kurma performansında küçük etkiler gözlenmesine rağmen gruplar arasında anlamlı fark bulunmamış (p >0,05), başarısız 6 oyun kurmada ise KAF ve KARB uygulamalarının BF ve UYKU'ya göre daha etkili olduğu tespit edilmiştir. İz sürme testi-A'da zaman ve grup etkileri anlamlı bulunmuş (p <0,05), KAF ve KARB uygulamaları kontrol grubuna göre performansı artırmıştır. İz sürme testi-B'de zaman, grup ve zaman*grup etkileşimi anlamlı çıkmış (p <0,05), KAF, KARB, BF ve UYKU uygulamaları kontrol grubuna kıyasla test performansını anlamlı biçimde geliştirmiştir. Bu çalışma, KAF, BF ve UYKU müdahalelerinin zihinsel yorgunluğu azaltmada etkili, KARB ise sınırlı etkiye sahip olduğunu ortaya koymuştur. Fiziksel ve efor yükünde özellikle KAF ve UYKU uygulamalarının anlamlı azalma sağladığı belirlenmiştir. Ruh hali ölçeğinde şaşkınlık, yorgunluk ve canlılık alt boyutlarının zaman ve uygulamalara bağlı olarak farklılaştığı, teknik performans açısından ise KAF, KARB, UYKU yöntemlerinin öne çıktığı ve iz sürme testlerinde performansı geliştirdiği tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Bilinçli farkındalık, Kafein, Karbonhidrat Oyun temelli antrenman, Psikofizyoloji, Voleybol, Uyku kestirmesi, Teknik aktivite