Vücudumuzdaki sistemler ünitesine ilişkin beceri temelli yeni nesilsoruların öğrenme sürecine etkisinin incelenmesi

Bilgi çağının yaşandığı günümüzde bilgiyi üretebilmek ve doğru bilgiyi edinebilmek, en önemli ihtiyaçlardan biri haline gelmiştir. İstenen bilim ve teknolojiye dayalı bilgileri bireylere kazandırabilmenin en önemli yolu okullarda verilen eğitim-öğretimin nitelikli olmasından geçmektedir. Eğitim için önemli olan ise bilginin ezber olarak değil de kalıcı olarak aktarılmasıdır. Değişen dünya koşullarıyla birlikte eğitim sistemleri de yenilenmektedir. Bu yenilenme ihtiyacı uluslararası ölçekli sınavlarda ülkemizin başarısının son 20 yıldır düşük olması sonucu ile iyice dikkat çekmiştir. Bu açığı kapatabilmek için beceri temelli yeni nesil sorular müfredata eklenmiştir. Bu çalışmaya Fen Bilimleri dersi adına gerek öğrencilerin gerekse öğretmenlerin yeni nesil sorularda başarı ya da başarısızlığının altında yatan faktörler, bu faktörlerin nelerle ilişkili olduğu ve başarı için neler yapılabileceği fikri ile yola çıkılmıştır. Çalışmada yeni nesil sorular ile erken karşılaşmanın ve düzenli okuma alışkanlığı bulunan öğrencilerin daha başarılı olduğu sonucu çıkarılmıştır. Ayrıca öğretmenlerin bu sorulara bakış açısınında başarıda önemli bir faktör olduğu sonucu çıkarılmıştır. Türkiye açısından uluslararası sınavlarda iyi sonuçlar elde etmek önemli bir hedef olarak görülmektedir. Bu hedefe ulaşmak için Türkiye'nin ulusal sınavlarda PISA ve TIMSS soru modellerini benimsemesinin yararlı olacağı düşünülerek geniş ölçekli ulusal sınavlar geliştirilmiştir. Bu kapsamda 'yerli PISA ve TIMSS' olarak ifade edilen ABİDE, TMF-ÖBA, LGS sınav modelleri geliştirilen modellerden bazılarıdır. Ulusal bu sınav modellerinde uluslararası geniş ölçekli testlerde olduğu gibi soru türleri benimsenmiştir. Türk eğitim sistemi bağlamında ise bu sorular "Beceri Temelli Yeni Nesil Sorular" olarak adlandırılmaktadır. Beceri temelli yeni nesil sorular; yazılı materyal, grafik, tablo, harita, resim veya şema gibi öğelerle desteklenmiş bir bağlam sunulup, bu bağlama yönelik yorumlama, analiz etme, problem çözme, matematiksel muhakeme gibi üst düzey becerileri gerektiren bir dizi objektif veya açık uçlu test maddeleriyle oluşturulan soruları yorumlama alıştırmaları olarak bilinmektedir. Bu sorular çocukların formül ezberlemesine gerek kalmadan bir şeyleri öğrenmesine ve çözmesine fayda sağlamak açısından oldukça önemlidir. Beceri temelli soru sistemi, 2018'de yenilenen eğitim sisteminin en önemli parçalarından birisidir. Bu sorularla öğrencilerin zihnini gereksiz ezber bilgilerle doldurmak yerine tamamen düşünerek ve beceriler üzerinden eğitim gerçekleşmesi hedeflenmektedir. Bu çalışmada yeni nesil sorularda hem öğretmen hem öğrenci adına nasıl daha iyiye gidebilir sorusunun cevapları aranmıştır. Literatür incelendiğinde beceri temelli yeni nesil soruları konu alan çalışmaların önemli bir kısmı tarama türündedir. Söz konusu çalışmaların ya öğrenci ya da öğretmen görüşleri alınarak gerçekleştirildiği görülmektedir. Literatürde sürece yayılmış, uygulanmalı olarak yeni nesil soru çözümüyle gerçekleştirilen çalışmaların sınırlılığı, bu tür çalışmaların artırılması gerektiği fikrini uyandırdığı için bu çalışma dizayn edilmiştir. Ayrıca hem öğrenciler hem de öğretmen görüşlerinin alınması, bir dönem boyunca öğrencilerle birlikte beceri temelli yeni nesil sorular çözülmesi, süreç boyunca hem nicel hemde nitel verilerin toplanması ve çalışmanın karma yöntemle gerçekleştirilmiş olması çalışmayı benzerlerinden ayıracağı düşünülen özellikleridir. Bu bağlamda yapılan bu çalışmanın amacı öğrencilere vücudumuzdaki sistemler ünitesinin kazanımlarının beceri temelli yeni nesil sorularla kazandırılırken süreçteki deneyimlerinin incelenmesi ve fen bilimleri öğretmenlerinin beceri temelli yeni nesil sorular ile ilgili görüşlerinin belirlenmesidir. Bu amaç doğrultusunda araştırma karma yöntem desenlerinden biri olan, yakınsayan paralel desen kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışma Kırşehir ili merkezindeki ortaokullarında görev yapmakta olan 52 fen bilimleri öğretmeni ve 31 altıncı sınıf öğrencisinin katılımı ile yürütülmüştür. Katılımcılar uygun veya elverişlilik (convenience) örnekleme yöntemiyle seçilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak çalışmaya katılan öğretmenler için öğretmen görüşleri yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Öğrenciler için ise akademik başarı testi, beceri temelli yeni nesil soru testi ve okuma anlama becerileri testleri kullanılmıştır. Çalışmanın uygulama aşaması 12 hafta sürmüştür. Nicel verilerde betimsel analiz, fark ve ilişki analizi kullanılırken, nitel veriler içerik analizi ile gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonuçları erkek öğrencilerin okuma anlama, akademik başarı ve beceri temeli soru çözümü testlerinden kız öğrencilere oranla daha yüksek puanlar almış olduğunu göstersede matematiksel bu fark istatistiksel açıdan anlamlı bulunmamıştır. Ayrıca daha önce yeni nesil soru çözme deneyimi olan öğrencilerin okuma anlama, beceri temelli yeni nesil soru çözme ve akademik başarı puanları deneyim sahibi olan öğrenciler lehine anlamlı olarak farklılaşmıştır. Düzenli okuma alışkanlığı olan öğrencilerin akademik başarı puanları ve okuma anlama becerisi daha yüksek bulunmuştur. Öğrencilerin başarı, beceri ve okuma puanları arasında son test lehine anlamlı sonuçlar elde edilmiştir. Teknolojiye özel ilgisi olanların akademik başarısının diğer öğrencilerden bir miktar fazla olsada bu fark anlamlı bulunmazken, beceri temelli yeni nesil soru çözme puanları arasındaki farklılığın teknolojiye ilgi duyan grup lehine anlamlı düzeyde farklılık göstermiştir. Öğrencilerin akademik başarı ve okuma anlama puanları arasında pozitif yönde, yüksek düzeyde ve anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Öğrencilerin beceri temelli yeni nesil sorularda zorlanma nedenleri soruların uzun olması, zor olması, soruları okurken zaman yetmeyeceği düşüncesinin soru çözme isteklerini kırdığı şeklinde ifade edilmiştir. Öğrencilerin sorularla geç tanışması, soruların müfredattan kopuk olması, kitap okuma alışkanlığının eksik olması ve laboratuvarın aktif kullanılmaması ileri sürülen fikirlerden bazılarıdır. Araştırma sonuçları ışığında öğretmenlere öğrencilerinin düzenli kitap okuma alışkanlığını teşvik etmeleri, ünite kazanımlarının nitelikli kaynaklarla, yaparak yaşayarak öğrenme modelini baz alarak vermelerini, öğrencilerini beceri temelli yeni nesil sorularla daha erken tanıştırmaları önerilebilir. Ayrıca okul programlarına hızlı ve anlamlı okuma kurslarını entegre etmeleri önerilebilir. Anahtar Kelimeler: Beceri temelli yeni nesil sorular, öğretmen görüşleri, vücudumuzdaki sistemler, ortaokul öğrencileri