Wilhelm Dilthey'ın tarih felsefesi

Modern zamanla beraber bilim kavramından bahsedilince doğa bilimleri anlaşılmıştır. Bilimin ölçütü de doğa bilimlerinin yöntemine göre çalışmak olarak belirlenmiştir. Bu nedenle, tarihi ve toplumu konu alan bilimler de doğa bilimleri yöntemine göre belirlenmiştir. Ancak Dilthey, Almanya'da güçlü bir gelenek olan tarihçilikten de yararlanarak tin bilimleri adını verdiği tarihsel ve sosyal bilimlerin konusu ve yönteminin doğa bilimlerinden farklı olduğunu ortaya koymuş ve tin bilimlerinin yaşama dünyasının dışında olamayacağını söylemiştir. Dilthey, doğa bilimlerinin yönteminin fizik, kimya gibi doğa bilimlerinde başarı gösterdiğini ancak bu yöntemin tarihsel, toplumsal alan olan tinsel dünyaya uygulanamayacağını söylemektedir. Ona göre doğa bilimleri doğal olgulara yönelmelidir. Tarihsel, toplumsal alanda yönelinmesi gereken şey ise anlamlardır. Doğa olayları belli bir yasaya göre işlemektedir ancak insan eylemleri belli bir yasaya dayandırılamamaktadır. İnsan eylemlerini dış etkenden çok insanın iradesi, istekleri ve amaçları yönlendirir. İnsanın eylemlerini ise eylemleri yönlendiren bu değerlerle kavrayabiliriz. Bu değerleri yönlendiren şey, insanın tasarımlarıdır. Yani, insanın kendisi için oluşturduğu tarihsel ve toplumsal düzen, kurumlar ve düşünce yapılarıdır. Bu yüzden bunlar doğa bilimsel bir açıklamanın konusu değil anlamanın konusu olabilirler. İnsanları eyleme geçiren şeyler, daha çok onun ürettiği değerler ve anlamlardır. İnsanlar dış dünyayı, doğayı bile bu değerler ışığında anlamakta, doğaya bile bir anlam yüklemektedirler. Bu nedenle, tarihsel- toplumsal alanı açıklamak yerine anlayabiliriz. Ancak, tarihsel- toplumsal alanı bir bütün olarak kavrayamayız. Çünkü her tarihsel dönem kendi içinde bir bütündür. Her dönemin kendi içinde bir anlamı ve değeri vardır. Her dönem tektir. Bu nedenle tarihin ve toplumun bütününü inceleyemeyiz. Dilthey'a kadar olan ve yapılan tarih felsefelerinde tarihin bir amaca doğru ilerlediğini, tarihi ve tarihin yasalarını ortaya koymaya çalışan felsefenin de tarihten daha üst bir konuma yerleştirildiğini görmekteyiz. Dilthey ise tarihin bir amaca doğru ilerlemediğini ve tarihin bilgisini ortaya koymaya çalışan felsefenin de tarihin bir ürünü olduğunu söylemektedir. Ona göre tarih ve felsefe hem yaşamanın ürünü hem de yaşamayı yapan etkinliklerdir.