X-XI yüzyıllarda Gence de toplum, şehir, devlet

Gence şehri, Gence X-XI yüzyıllarda, Gence`de toplumsal yaşam, Gence Selçuklu İmparatorluğu döneminde, XI yüzyılda Gence`de devlet yönetimi. AMEA – Azerbaycan Milli Elmler Akademisi ATDD – Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi BHİAM – Bakı Heydər Əliyev İrsini Araştırma Merkezi Ed. – Editör Sb. – Sbornik (Cб. – Сборник) SSSR – Soyuz Sovetskix Sosialistiçeskix Respublik (Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği) TDV – Türkiye Diyanet Vakfı yy. – yüzyıl Gence X. yüzyılın ortalarında Salariler Devleti`nin yönetimi altında bulunmuş, daha sonraki yıllarda ise Şeddadiler Devleti`nin yönetimine girmiş ve bu devletin başkenti olmuştur. XI. yüzyılda Şeddadiler Devleti`nin giderek güçlenmesine paralel olarak Gence`nin önemi artmış ve gelişim düzeyi yükselmiştir. Bu sırada Gence, Arran`ın en büyük kenti olarak, ülkenin siyasi, ekonomik ve kültürel yaşantısında önemli bir yere sahip olmuştur. İncelenen dönemde Azerbaycan`ın yüksek gelişim düzeyine erişmiş kentleri arasında bulunan Gence, kendine has mimari özellikleri ve güzel mimari yapıları ile dikkatleri çekmiştir. IX. yüzyıl ise Gence şehrinin gelişiminin en parlak dönemini oluşturmaktadır. Azerbaycan tarihinde Gence`nin bu dönemine "rönesans" dönemi denilmektedir. Araştırılan yazılı kaynaklara ve arkeolojik bulgulara dayanarak şöyle bir kanaate ulaşmak mümkündür: Orta Çağ`da muhteşem bir şehre dönüşmüş Gence, önemli strateji-jeoticari konuma sahip olmuş, kervan yolları üzerinde yerleşmiş, bu durum onun giderek büyük ve gelişmiş bir Orta Çağ kentine dönüşmesini sağlamıştır. Tez çalışmasının konusunu, incelenen yüzyıllarda Gence`nin devlet yapısı, şehir mimarisi, toplumsal yapısı, ekonomik özellikleri, kültürel gelişmişlik düzeyi vs. oluşturmaktadır. İncelenen dönemde Gence şehri birkaç devletin yönetimine dâhil olmuş, savaşlar zamanı şehir kısmi olarak yıkılmış, fakat kısa süre sonra Gence yeniden gelişmeye başlamıştır. Söz konusu devletlerin Gence`nin şehir, toplum ve yönetimine kendine has etkileri olmuştur. Tezin amacı bu etkilerin olumlu ve olumsuz yönlerini, mevcut tarihi eserlerin, yazılı kaynakların yardımı ile incelemektir. Tezin önemini, tarihi Millat`tan önce iki bin yıl öncesine dayanan Gence`nin toplumsal yapısı, yönetimi ve şehir mimarisinin gelişim sürecinin X-XI. yüzyılları kapsayan döneminin kendine has özelliklerinin incelenmesi oluşturmaktadır. Anahtar Sözcükler: Gence şehri, Gence X-XI yüzyıllarda, Gence`de toplumsal yaşam, Gence Selçuklu İmparatorluğu döneminde, XI yüzyılda Gence`de devlet yönetimi.