XVIII. yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı-Danimarka ilişkileri (11/1 ve 12/2 Numaralı Düvel-i Ecnebiye Defterleri'ne göre)

Bu çalışmada 1756 tarihli ilk ahidnamenin imzalanmasından başlayarak XVIII. yüzyılın sonuna kadar henüz resmi boyutu yeni başlamış olan Osmanlı-Danimarka ilişkileri incelenmiştir. Çalışmanın ana kaynağı olan 11 ve 12 numaralı Danimarka Ahidname Defterleri, iki ülke arasında imzalanan ahidnamenin sureti, imparatorluğun farklı bölgelerine yapılan konsolos ve tercüman atamaları, elçi tayinleri ile elçilerin arzları, diplomatik görevliler ve tüccarlara tanınan imtiyaz ve güvenceler ile Osmanlı ve Danimarka arasındaki ticari ve siyasi ilişkilere yönelik pek çok konuya dair ayrıntılı bilgileri bünyesinde barındırmaktadır. Bu doğrultuda defterdeki hükümlerin çevirisi yapılarak elde edilen bulgular arşivde bulunan diğer belgeler ve başvuru kaynaklarının sunduğu bilgiler ile desteklenerek XVIII. yüzyılda iki ülke arasındaki ilişkilerin gelişimi ve boyutu üzerinde durulmuştur. Osmanlı ve Danimarka arasındaki resmi ilişkiler diğer devletlere nazaran oldukça geç bir tarih olan 1756 tarihinde başlamıştır. İlişkilerin başlamasında Danimarka'nın Akdeniz ticaretine dahil olma gayesi etkili olmuş, Levant bölgesi limanlarında ticaret yapabilme fırsatı ve ahidnamenin vereceği yetki kapsamında imparatorluk içinde konsolosluk ağının kurulması suretiyle Osmanlı pazarlarına ulaşabilme imkânı Danimarka açısından belirleyici unsur olmuştur. Ahidnamenin imzalanmasının ardından hızlı bir şekilde Osmanlı ülkesinin farklı bölgelerinde temsilcilikler açan Danimarka, bunlar üzerinden tüccar ve gemilerinin menfaatlerini koruma imkanına sahip olmuştur. Osmanlı Devleti ise ülkesinde bulunan Danimarkalı diplomat ve tüccarlarının haklarını koruma meselesine büyük önem göstermiş ahidname maddelerine aykırı uygulamalar yaşandığı takdirde bu unsurlarla mücadeleden kaçınmamıştır. Danimarka'nın Osmanlı Devleti nezdinde görevlendirdiği elçi, konsolos ve tercümanlara yönelik olan çeşitli hükümlerden anlaşıldığı üzere iki ülke arasında XVIII. yüzyılda diplomatik ilişkilerin geliştirilmesi hususuna büyük önem gösterilmiştir. Ancak aynı ilerleme ticari açıdan mümkün olamamış iki ülke arasındaki ticari faaliyetler XVIII. yüzyılın ikinci yarısı özelinde oldukça yetersiz kalmıştır. Ticari ilişkilerin gelişmemesinde en önemli faktör Danimarka'nın Osmanlı ile ticaretini sürdürecek olan yeterli maddi kaynağa sahip olamaması ve Danimarkalı tüccar çevrelerinin açılan yeni pazara çok fazla ilgi duymamasından kaynaklanmaktadır. Benzer şekilde Osmanlı Devleti antlaşma gereğince Danimarka ile aynı haklara sahip olmasına rağmen XVIII. yüzyılın ikinci yarısında Baltık bölgesinde ticari açıdan hiçbir faaliyetinin bulunmamasından kaynaklı olarak diplomatik temsilcilik bulundurmayı gerekli görmemiştir.