Yabancılara Türkçe öğretiminde Türkçe ve Ürdün Arapçasında ortak kalıplaşmış dil birimlerinin kullanılışı ve değerler eğitimi

Gerek tarihsel birliktelik gerek kültürel etkileşim gerekse müşterek din söz konusu ortak ve benzeşen kalıplaşmış dil birimlerinin (Atasözleri, deyimler ve kalıp sözler) ortaya çıkmasına yol açmıştır. Bu ortak ve benzeşen kültür unsurlarının kimileri Türkçeden Ürdün Arapçasına kimileri de Ürdün Arapçasından Türkçeye geçmiştir. Bu çalışma, yabancılara Türkçe öğretiminde değer aktarımında kalıp söz, deyim ve atasözlerinin öneminin altını çizmenin yanı sıra bu kalıp söz, deyim ve atasözlerinin Ürdün Arapçasındaki karşılıklarını bulmayı amaçlamaktadır. Bu amaçla, çalışma öncesinde literatür taraması yapılmış sözlükler, kitaplar, bilimsel makalelerden ve tezlerden ortak ve benzeşen kalıplaşmış söz birimlerini belirlenip Millî Eğitim Bakanlığının yönergelerinden derlenen değerler çerçevesinde tasnif edilmiştir. Çalışmanın veri kaynağını oluşturan Ömer Asım Aksoy'un "Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü" adlı kitabında yer alan atasözleri ve deyimler ve Hürriyet Gökdayı'nın "Türkçede Kalıp Sözler" adlı kitabında bulunan kalıp sözler derlenmiştir. Derlenen bu kitaplardan hareketle Ürdün Arapçasında karşılıklar belirlemek amacıyla Hani Alamad'ın (1973) Ürdün'de Atasözleri adlı tezine, Ahmad Azban'ın (2011) "Diwan Baladna" (Ürdün Kalıp sözleri, deyimleri ve atasözlerini içeren) adlı kitabına ve Rifa'at Alzghoul ve Riham Aleboud'un (2016) "Ürdün'de Söylenen Atasözleri" adlı kitabına da başvurulmuştur. Bunlar belirlendikten sonra içerdikleri değerler açısından bir listeye uygun olarak tasnif edilmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tekniği ile içerik analizi yapılarak ortak ve benzeşen kalıplaşmış dil birimleri, benzeşme türü ve yakınlığı bakımından yorumlayıcı yaklaşım ile ele alınmıştır. Verilerin toplanmasında söz konusu kalıplaşmış dil birimleri ve değerler eğitimi ile ilgili yayınlanmış Yüksek Öğretim Kurulu tez kataloğunda yayınlanan tezler, ulusal ve uluslararası alanda yayınlanmış akademik makaleler, sempozyumlarda yayınlanmış bildiriler, Millî Eğitim Bakanlığı Türkçe Öğretim Programı ve değerler eğitimi ile ilgili akademik kitaplar incelenerek bu kaynaklardan faydalanılmıştır. Yapılan analiz neticesinde: Türkçe-Ürdün Arapçası ortak veya benzeşen 1,782 kalıplaşmış dil birimi tespit edilmiştir. Belirlenen 205 adet atasözü değerler açısından incelenerek içinde en çok sabır ve sorumluluk değerleri yer alırken vatanseverlik değeri yer almamıştır. Sabır 29, sorumluluk 28, adalet değeri 27, öz denetim 25, dini değer 20, dostluk 11, yardımseverlik 10, sevgi 8, saygı 6, dürüstlük 3 ve misafirlik 3 kere tekrarlanan değer olarak belirlenmiştir. Bununla birlikte, vatanseverlik değerine hiç rastlanmamıştır. Esas alınan değerler açısından, sıralanmış 777 deyim incelenerek onların içinde sorumluluk ve öz denetim en sık rastlanan değerlerdir. Öz denetim 44, Sorumluluk 36, saygı 19, sevgi 18, dini değer 15, sabır 8, yardımseverlik 8, dürüstlük 7, adalet 5, vatanseverlik 2, dostluk 1 ve misafirlik 1 kere tekrarlanmıştır. Derlenmiş olan ve esas alınan Türkçe eserlerinden Ürdün Arapçasıyla ortak ve benzeşen 800 kalıp söz tespit edilmiştir. Esas alınan değerler açısından belirlenen kalıp sözler incelendiğinde dini değer ağır basmıştır. Vatanseverlik değerine ise en az rastlanmıştır. Dini değer 231, saygı 79, sevgi 36, sabır 33, dürüstlük 26, öz denetim 24, adalet 12, misafirlik 9, yardımseverlik 9, sorumluluk 8, dostluk 4 ve vatanseverlik değeri 3 kere tespit edilmiştir. Çalışma sonucunda söz konusu kalıplaşmış dil birimlerinin değerlerin aktarımında etkili olduğu sonucuna ulaşılmış ve buna göre çalışma sonunda önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Kalıplaşmış Dil Birimleri, Değer Aktarımı, Yabancılara Türkçe Öğretimi