Yahyâ B. Maîn'in târîh'inde "Sâlih", "Sâlihu'l-hadîs" ve "Suveylih" şeklinde nitelenen râviler ve rivayetleri

Hadislerin sıhhatlerinin tesbitinde izlenecek usûlün ilk basamağını oluşturan isnad zincirinin kuvveti, râvilerin adâlet ve zabtlarının incelenmesiyle doğrudan ilgilidir. Söz konusu incelemenin sağlıklı bir neticeye varabilmesi ise ancak cerh-ta'dîl lafızlarının delâlet ettikleri anlamların bilinmesi ile mümkün olmaktadır. Bu çalışmada öncelikle Yahyâ b. Maîn'in Târîh'inde "sâlih", "sâlihu'l-hadîs" ve "suveylih" lafızlarıyla nitelenen râvilerin diğer münekkitlerin değerlendirmeleri de dikkate alınarak rivayete ehliyetleri hakkında bir neticeye ulaşılmış, ardından zikredilen terimlerin hadis usûlü eserlerinde nasıl değerlendirildiği tespit edilmiş, sonrasında ise Sahîhayn'da "zayıf" ve "i'tibâra elverişli" olduğuna kanaat getirilen râvilerden hadis tahrîcinde bulunulup bulunulmadığı araştırılmıştır. Son olarak usûl eserlerinde mevzubahis terimlerin nasıl incelendiği tetkik edilerek meseleye bütüncül bir yaklaşım sağlanmış böylece teze konu olan ıstılahların delâletleri hakkında bir neticeye varılması amaçlanmıştır. Araştırmaya konu olan kırk iki râviden on tanesinin "sika", yirmi üçünün "i'tibâra elverişli", sekizinin "zayıf" ve birinin metrûk olduğu tespit edilmiştir. Buhârî'nin Sahîh'inde "sika" hükmü verilen kişilerin dışındaki otuz iki râviden zayıf olan kimselerden hadis serdetmediği, i'tibâra elverişli olan yirmi üç kişiden yalnız beşinden i'tibâr/istişhâd için zikredilmek üzere toplam yirmi yedi hadis tahrîcinde bulunduğu görülmüştür. Müslim ise Sahîh'inde tamamı makrûnen veya mütâbaat nevinden olmak üzere hadisi i'tibâr için alınabilecek yedi kişiden on iki, zayıf olduğuna kanaat getirilen iki râviden de birer rivayete yer vermiştir.