Yahyâ bin Abdullâh'ın Kasîde-i Bürde Şerhi: Tercümetü'l-Esrâr fi Medhi Seyyidi'l-Ebrâr (İnceleme-tenkitli metin)

Bu çalışmada, 17. yüzyılda Yahyâ b. Abdullâh tarafından kaleme alınan Tercümetü'l-Esrâr fî Medhi Seyyidi'l-Ebrâr adlı eser, Türk edebiyatındaki şerh geleneği bağlamında incelenmiştir. Şerh kavramı, bir metni açıklamak, anlaşılır hâle getirmek ve çoğu zaman ilmî bir çerçevede yorumlamak amacıyla yapılan faaliyetleri ifade eder. Bu gelenek, özellikle dinî, felsefî ve edebî metinlerin anlaşılmasını kolaylaştırmak için geliştirilmiş ve klasik Türk edebiyatında önemli bir yer edinmiştir. Çalışmanın temel amacı, Yahyâ b. Abdullâh'ın 17. yüzyılda kaleme aldığı Kasîde-i Bürde şerhini şekil, muhteva ve yöntem yönünden incelemek; bu şerhin, hem şerh geleneği hem de Kasîde-i Bürde şerhleri içerisindeki konumunu tespit etmektir. Ayrıca eserin diğer şerhlerle benzerlik ve farklılıkları ortaya konularak, klasik şerh usullerine ne ölçüde bağlı kalındığı ve şârihin kendine özgü yönleri değerlendirilmiştir. Araştırma sürecinde nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi esas alınmış; eserin mevcut üç yazma nüshası tespit edilerek incelenmiştir. Bu nüshalar transkripsiyon yöntemiyle Latin alfabesine aktarılmış, eksiksiz tek nüsha olan Süleymaniye Yazma Eserler Kütüphanesi, Yazma Bağışlar 5515 numaralı kayıt esas alınarak diğer iki nüsha ile karşılaştırmalı değerlendirmeler yapılmıştır. Latin alfabesine aktarılan metin tematik analiz yöntemiyle incelenmiştir. Bu bağlamda, şerhten hareketle Yahyâ b. Abdullâh'ın hayatına dair veriler ortaya konulmuş; eserin muhtevası, dil ve üslup özellikleri, şerh planı ve yöntemi ayrıntılı biçimde analiz edilmiştir. Elde edilen bulgularla, eserin Türk edebiyatındaki klasik şerh geleneği içindeki özgünlüğü tartışılmıştır.