Yapay zekâ destekli görsel düşünmenin erken tasarım evresinde yaratıcı bilişsel süreçlerle ilişkisinin incelenmesi

Görsel düşünme becerisi yaratıcı ürünler ortaya koyabilme potansiyelini arttıran, üretken düşünmenin yoğunlaştığı erken tasarım evresinde aktif rol oynamaktadır. Tasarım disiplinleri için bilişsel süreçlerin anlaşılması ve tasarım davranışlarının araştırılması, yapay zekâ çalışmalarının hız kazanması ile birlikte daha önemli hale gelmiştir. Son on yılda yapay sinir ağları ve üretici çekişmeli ağlar ile birlikte metinden görsel üretmeye yönelik yapay zekâ uygulamalarının artışı mimarlık ve tasarım alanlarında yeni bir dönemin başlangıcına işaret etmektedir. Bu uygulamaların ulaşılabilir hale gelmesi bilişsel süreçler üzerinde de etkili olan görsel analojinin kullanımını yoğunlaştırmıştır. Çalışma; erken tasarım evresinde tasarım problemi doğrultusunda yapay zekâ desteği ile üretilmiş görsellerin, tasarımcının bilişsel süreci üzerindeki etkisini analitik yöntemlerle ortaya koymayı amaçlamaktadır. Sekiz kişilik bir çalışma grubu ile iki farklı oturum gerçekleştirilerek eskizler üretilmiştir. Bu oturumlarda katılımcıların eskiz üretimleri ve sesli düşünmeleri kayıt altına alınmıştır. Oluşturulan kayıtlar protokol analiz yöntemi ile değerlendirilmiştir. Suwa ve Tversky'nin (1998) oluşturmuş olduğu dört ana eylem kategorisine göre kodlamalar gerçekleştirilmiştir. Bu yönteme ek olarak Goldschmidt'in (2014) linkografi yöntemi de kullanılmıştır. Çalışma kapsamında, tasarım hareketleri birbiri ile ilişkilendirilerek iki oturum bağlamında bilişsel süreçlerin portresi oluşturulmuştur. Çalışma sonucunda bilişsel düşünme süreçlerinde meydana gelen farklılıklar karşılaştırmalı olarak ortaya konulmuştur. Ayrıca yaratıcı düşünme potansiyelini pozitif yönde etkilediği ifade edilen üretken düşünmeye dair kritik hareketler ve bağlantı indeksleri yönüyle anlamlı farklar bulunmuştur.