Yapısında kalkojen (O, S) içeren artesunat hibrit türevlerinin sentezi ve akciğer kanseri hücre hatlarında antikanser özelliklerinin incelenmesi

Mevcut ilaçları iyileştirmek ve yeni ilaçlar geliştirmek amacıyla çeşitli yöntemler ortaya konmuş ve yeni ilaç adayları sentezlenmiştir. İlaç araştırmalarında farklı doğal ürünlerin hastalıkların tedavisinde oldukça fazla kullanıldığı bir gerçektir. Bunun en önemli nedeni antik çağlardan itibaren hastalıkların tedavisinde doğal ürünlerden ve bitkilerden elde edilen merhemler ve ilaçların kullanılmasıdır. Günümüzde teknolojik ilerlemelerle birlikte organik sentez çalışmaları ve araştırmaları da doğal ürünlerin sentetik olarak elde edilmesi, izole edilmesi ve bunların yeni hastalıkların tedavisinde kullanılmasına yardımcı olmaktadır. Literatüre bakıldığında oldukça fazla doğal ürün olduğu görülmektedir. Bunlar arasında antik Çin tıbbında ateş düşürücü ve ağrı kesici olarak kullanılan pelin otu bitkisinden (Artemisia annua) izole edilen artemisinin bileşiği de son yıllarda öne çıkmaktadır. Artemisinin doğal ürünü 1970'lerde Dr. Tu Youyou ve ekibi tarafından izole edilmiş, karakterizasyonu yapılmıştır. Artemisinin yapısı sıtma tedavisinde en etkin molekül olarak bulunmuştur. 2015 yılında artemisinin keşfi sayesinde Dr. Tu Youyou'ya Tıp Nobel ödülü almıştır. Günümüzde artemisin ve türevlerinin çeşitli kanser türlerinin tedavisinde de etkisi araştırılmaktadır. Yapılan çalışmalarda Artemisinin içeren moleküllerin yüksek biyolojik aktiviteye sahip oldukları bulunmuştur. Literatürde artemisinin içeren farklı heteroaromatik yapıların sentezi ve bunların uygulama alanları araştırıldığı görülmektedir. Ayrıca sınırlı sayıda artemisinin içeren organometalik bileşiklerin yer aldığı moleküllerin sentezlendiği görülmektedir. Biyolojik olarak aktivitesi kanıtlanan artemisinin bileşiği ile biyolojik önemi kanıtlanmış organometalik-heteroaromatik yapıların sentezi yoktur. Organometalik bir bileşik olan yüksek biyolojik aktiviteye sahip, kanser tedavisinde kullanılan ferrosen ve türevleri de farmasötik kimya araştırmaları için son derece önemlidir. Bu çalışmada benzofuran/benzotiyofen ile amit köprülü artemisinin-ferrosen yeni hibrit yapıları ilk kez sentezlenmiştir. Geliştirdiğimiz yönteme göre ilk olarak elektrofilik halkalaşma tepkimesi ile rejio seçici olarak ferrosenil benzofuran/benzotiyofen yapıları sentezlenmiş, Suzuki-Miyaura tepkimesi ile aldehit türevleri elde edilmiştir. Son basamakta artesunat yapısı amit köprüsü ile birbirine bağlanmıştır. Tüm bileşikler spektroskopik yöntemler ile yapıları aydınlatılmıştır. Çalışmanın son bölümünde antikanser aktiviteleri A549 akciğer kanseri hücrelerine karşı test edilmiştir.