Yaşlı-mekan ilişkisi bağlamında kentsel dönüşüm ve yerinde yaşlanma: İstanbul-Ünalan mahallesi örneği

Bu tezin genel amacı, yerinde yaşlanma, mekan ve kent hakkı kuramsal bakış açısı bağlamında, kentsel dönüşüme ilişkin yaşlıların deneyim ve düşüncelerini tespit etmektir. Araştırma alanı olarak bireysel mülk sahipleri ve müteahhit arası pazarlık suretiyle kentsel dönüşüm süreci içinde olan İstanbul-Ünalan Mahallesi seçilmiş ve 65 yaş ve üzeri 22 kadın ve 22 erkek toplam 44 kişi ile yüz-yüze derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Verilerin güvenilirliğini artırmak için ayrıca mahalle muhtarı, Üsküdar Belediyesi Kentsel Dönüşüm yetkilisi ve DAP Yapı Bölge Yetkilisi ile görüşmeler yapılmıştır. Bu kapsamda, yaşlıların kentsel dönüşüm konusunda ne kadar bilgilendirilip bilgilendirilmedikleri; müteahhit firmaların planlama yaparken yaşlıların katılımlarını sağlayıp sağlamadıkları; yaşlıların kentsel dönüşüm isteyip istemediklerini ve nedenlerini; paydaşlar arasında (özel firmalar, kamu kurumları ve mahallede yaşayan yaşlılar) anlaşmazlık olup olmadığını ve anlaşmazlıkların temel nedenlerini; yaşlıların kentsel dönüşüm gerçekleşirse yapılacak yeni binada ve yeni sosyal çevrede ikamet edip edemeyeceği ve ikamet etmek isterse uyum sağlayıp sağlayamayacakları konusundaki düşüncelerini paydaşların bakış açısından tespit etmek bu tezin daha spesifik amaçlarını oluşturmaktadır. Katılımcılara erişim ağırlıklı olarak nitel araştırma örneklem çeşitlerinden olan kartopu yöntemi ile gerçekleşmiştir. Yüz yüze derinlemesine mülakat görüşmeleri ile elde edilen veriler nitel veri analiz yöntemlerinden biri olan "betimsel analiz tekniği" kullanılarak analiz edilmiştir. Bu tezin en temel bulgusu şu şekilde belirtilebilir: yaşlıların özellikle deprem riskine karşı eski ve dayanıklı olmayan konutlarının yenilenmesi gerektiği için kentsel dönüşüm projelerini istediklerini, ancak özel firmalarının kendi çıkarları doğrultusunda hareket edip kar sağlama adına mal sahiplerinin kendi mal varlıklarının tam değerini vermeme, yerlerinden edinme ve kendi mekânlarının soylulaştırılması neticesinde yerlerinden edilme ile sonuçlanacağı kaygısından kaynaklı özel firmalara güvenmediklerini belirtmişlerdir. Bu hak gaspı kaygısı ve güvensizlik Ünalan Mahallesinde özel firma-vatandaş arası anlaşmaların yapılamamasına ve dolayısıyla kentsel dönüşüm sürecinin çok yavaş ilerlemesi ile sonuçlanmaktadır. Dönüşüm sürecinde her türlü hak gaspını önleyecek merciinin devlet olduğu vurgusu yapılmış ve süreçte devletin hakemlik rolü üstlenmesi ve hak gaspını önlemesi gerektiğinin altı çizilmiştir.