Yazlık kabak (Cucurbita pepo L.) bitkisinde meyve kabuk rengi özelliğinin kalıtımının incelenmesi ve ıslah programlarında kullanılacak polenlerin muhafaza olanaklarının araştırılması

ÖZET YAZLIK KABAK (Cucurbitapepo L.) BİTKİSİNDE MEYVE KABUK RENGİ ÖZELLİĞİNİN KALITIMININ İNCELENMESİ VE ISLAH PROGRAMLARINDA KULLANILACAK POLENLERİN MUHAFAZA OLANAKLARININ ARAŞTIRILMASI Ahmet Sırrı ŞENSOY Yüksek Lisans Tezi, Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı Danışman: Prof. Dr. Nurgül ERCAN Eylül 2004, 62 Sayfa Bu çalışmada meyve kabuk rengi kalıtımının incelenmesinde materyal olarak bölümümüzde yürütülen ıslah programından elde edilen açık ve koyu yeşil meyve kabuğu rengine sahip altı generasyon kendilenmiş (Le seviyesindeki) 10 ıslah hattı kullanılmıştır. Polen muhafaza olanakları ise 2 adet ticari kabak çeşidinde araştırılmıştır. Bitkiler Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Bahçe Bitkileri Araştırma ve Uygulama Arazisi'nde yetiştirilmiş, yetiştirme dönemi boyunca gerekli olan sulama, gübreleme ve ilaçlama işlemleri düzenli olarak yapılmıştır. Polen muhafaza olanaklarının araştırılması için ise Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Bahçe Bitkileri laboratuarlar kullanılmış, araştırma 2002-2004 yıllan arasında yürütülmüştür. Meyve kabuk rengi özelliğinin kalıtımının incelenmesi amacıyla seviyesindeki saf hatlar gösterdikleri meyve kabuk rengi bakımından açıktan koyu renge doğru sınıflandırılmıştır. Kalıtınım daha belirgin incelenmesi bakımından uygulanacak melezleme programı oluşturulurken en açık ve en koyu meyve rengi özelliğine sahip hatların çaprazlanması sağlanmıştır. Ayrıca melezlemelerde kullanılan ebeveynler kendilenmiş, meyve kabuk renginin kalıtımında ebeveyne bağlı kalıtımın olup olmadığının araştırılması açısından yapılacak melezlemelerin bir kısmı resiprokal olarak yapılmıştır.Çalışmanın sonucunda meyve kabuk renkleri belirlenmiş ve bu gözlemler sonucu elde edilen değerler X2 analizi ile istatistiksel olarak değerlendirilmiştir. Çalışmada elde edilen sonuçlar 27 nolu hattın 1-1/1-1 1-2/1-2 genotipinde, 39 nolu hattın L-l^/L-15' L- 2/L-2 genotipinde olabileceğini göstermiştir. Ayrıca yapılan korelasyon analizi sonucunda gövde rengi ile meyve kabuk rengi arasında %78 oranında pozitif ilişki tespit edilmiştir. Islah programlarında kullanılacak polenlerin muhafaza olanaklarının araştırılması amacıyla toplanan polenler oda sıcaklığında, +4°C'de ve -20°C'de muhafaza edilmiş, polenler silika j el içerisinde, aseton içerisinde ve hiçbir kimyasal uygulama olmaksızın muhafaza edilmiştir. Muhafaza edilen polenlerin canlılık ve çimlenme %'leri belirlenmiş, muhafaza edilen bu polenler arazi şartlarında taze polenlerle karşılaştırmalı olarak tuzlamalarda kullanılmıştır. Polenler TTC'de %75.0, IKI'da %85.0, Safranin'de %90.5 oranında canlılık gösterirken, in vitro koşullarda en fazla %28.0 oranında çimlenmişlerdir. Ancak in vitro çimlendirme testlerinde sukroz konsantrasyonuna bağlı olarak %5-97 arasında değişen polen patlama oranlan saptanmıştır Polen alım zamanı yönünden karşılaştırma yapıldığında sabah alınan polenlerin akşam üstü alınanlara göre daha az floresans özellik ve daha yüksek oranda çimlenme gösterdiği belirlenmiştir. Çalışmada ele alınan muhafaza sıcaklıkları arasında en iyi sonucu +4°C'nin verdiği saptanmıştır (%54.47). -20°C'de ve oda sıcaklığında muhafaza edilen polenler canlılıklarını ilk günün sonunda kaybedip %0 çimlenme göstermişlerdir. Aseton, benzen ve etil asetat kullanılan uygulamalarda çimlenme olmaması bu kimyasalların yazlık kabak polenlerinin muhafazasında kullanılmasının uygun olmadığını ortaya koymaktadır. ııANAHTAR KELİMELER: Cucurbita pepo, kabak, polen muhafazası, renk kalıtımı JÜRİ: Prof. Dr. Nurgül ERCAN Prof. Dr. Hüseyin PADEM Doç. Dr. A. Naci ONUS iii