Synthesis and characterization of new 8-aryl-1,3-dimethylxanthine derivatives

Ksantin, pürin adı verilen heterosiklik aromatik organik bir bileşiktir. Kahve yaprakları ve çekirdeklerinde bulunan kafein, siyah ve yeşil çay yapraklarındaki teofilin ve teobroma, kakao ağacının tohumlarındaki teobromin gibi doğada pek çok türevi bulunmaktadır. İki önemli pürin türevi olan adenin ve guanin iskeletlerinin ksantin iskeleti ile benzerliği, ksantinin önemli bir terapötik molekül olduğunu göstermektedir. Bu nedenle son zamanlarda çeşitli hastalıkların tedavisi için ksantin türevlerinin kullanımı hedeflenmektedir. Ksantin moleküllerindeki sübstitüe grupların çeşitliliği, anti-Alzheimer ve anti-parkinsonizm, anti-kanser, anti-astım ve bronkodilatasyon, anti-depresan, anti-inflamatuar, anti-diyabetik, diüretik, anti-mikrobiyal, sirtuin inhibitörleri ve adenosin reseptör alt tiplerinin ligandları dahil olmak üzere birçok tedavide ilaç adayı olmasına önem verilmektedir. Moleküldeki C-8 pozisyonu, biyolojik aktivite üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Bu tez çalışmasında, salisilaldehit, 5,6-diamino-1,3-dimetilurasil ile reaksiyona sokularak Schiff-bazları oluşturulmuştur. Elde edilen Schiff bazlarının, iyot kullanılarak gerçekleştirilen halka kapama reaksiyonu sonucu yeni 8-sübstitüe ksantin türevleri sentezlenmiştir. Spektroskopik yöntemler kullanılarak sentezlenen 8-aril ksantin türevlerinin yapı tayini gerçekleştirilmiştir. Ksantin türevlerinin su ve organik çözücülerdeki sınırlı çözünürlüğü bu bileşiklerin tam karakterizasyonunun gerçekleştirilmesinde, özellikle 13CNMR spektrumlarının eldesinde sorun teşkil etmiştir. 8-Aril ksantinlerin çözünürlüğünü arttırmak amacıyla deneysel çalışmalarda bulunulmuştur. Bu amaçla ksantin türevinin sodyum hidroksit ile reaksiyonu sonucu ksantin sodyum tuzlarının elde edilmesi planlanmıştır. Ksantin sodyum tuzlarının suda çözünür oldukları belirlenmiş ancak D2O ile gerçekleştirilen NMR analizlerinden beklenen sonuç elde edilememiştir. Son olarak salisilaldehitin aromatik hidroksili üzerinden gerçekleştirilecek sililleme reaksiyonu ile ksantin türevlerinin organik çözücülerdeki çözünürlüğünün arttırılması hedeflenmiştir. Silillenmiş aldehitin, 5,6-diamino-1,3-dimetilurasil ile reaksiyonu sonucu silillenmiş Schiff-bazları elde edilmiştir. Son adım da ise halka kapama reaksiyonu ile diklorometan içinde çözünür silillenmiş ksantin ürünü elde edilmiştir.