Yeni annelik eğilimleri bağlamında çalışma yaşamında yer alan ve yer almayan kadınların geç annelik pratikleri

"Yeni Annelik Eğilimleri Bağlamında Çalışma Yaşamında Yer Alan ve Yer Almayan Kadınların Geç Annelik Pratikleri" başlıklı tez çalışması aile, toplumsal cinsiyet, kadın ve toplumsal değişme kavramları çerçevesinde kurgulanmaktadır. Kadın ve erkek olmanın biyolojik anlamının dışında sosyo-kültürel bir anlamının da olduğunu vurgulayan toplumsal cinsiyete ilişkin algılar toplumsal değişmeyle birlikte değişen kültürel bir olgudur. Bununla birlikte toplumsal cinsiyete ilişkin rol ve sorumluluklar toplumsallaşma sürecinde edinilmektedir. Bu bağlamda çalışmada değişen rol ve sorumluluklarla birlikte toplumsal değişme ve aile vurgusu yapılmakta, Türkiye'de ailenin dönüşümü, tarihsel süreçte kadının değişen konumu beraberinde çalışma yaşamında yer alan ve yer almayan kadının rolü vurgulanmaktadır. Bütün toplumlarda kadın ve erkeği birbirinden ayıran toplumsal rollerini oluşturan sosyo-kültürel değerler dizisi olarak tanımlanan toplumsal cinsiyet rolleri, özellikle kadın bağlamında düşünüldüğünde annelik olgusunu karşımıza çıkarmaktadır. Kadının eğitim sürecinin uzamasıyla birlikte ilk annelik yaşının yükselişi, "geç annelik" olgusu üzerine yoğunlaşılmasına neden olmaktadır. Toplumda anneliğin değişen yönünün tartışılması amaçlanırken nitel araştırma yöntemlerden biri olarak fenomenolojik yöntemden yararlanılmaktadır. Kadının eğitim sürecinin uzaması ve eğitim düzeyinin yükselmesi, çalışma yaşamına aktif katılımı, evliliğe bakış açısının değişimi, evliliğin ertelenmesi, ilk anne olma yaşının ötelenmesi, ebeveyn-çocuk ilişkisinin dönüşümü gibi pek çok konu katılımcıların deneyimlerinden yola çıkılarak bu deneyimlerin nasıl anlamlandırıldığı ve bu deneyimlerin onları nasıl etkilediği elde edilen bulgular doğrultusunda temellendirilmeye çalışılmaktadır. Günümüzün annelik eğilimlerinden biri olan "geç annelik" fenomeni tez kapsamında ele alınmış, "nasıl" sorusunun ışığında ilk doğumunu 35 ve üzeri yaşında yapan kadınlar ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilerek geç annelik olgusu bir fenomen olarak tanımlanmıştır. Çalışma yaşamında yer alan ve yer almayan annelerle görüşmeler sonucunda elde edilen bulguların, temalar kapsamında analiz edilmesi amaçlanmaktadır. Çalışma kapsamında ortaya çıkan temalar geç annelik tercihi, geç annelik mecburiyeti, iş arayışı ve eğitim sürecinin uzaması, toplumsal cinsiyet rolleri, ritüellerin sosyolojik görünümü, değişen annelik pratikleri ve kuşaklararası ilişkiler olarak belirlenmiştir. Belirlenen temalar çalışan ve çalışma yaşamında yer almayan kadınların annelik pratiklerinin kıyaslanması bu açıdan değişen annelik pratiklerinin değerlendirilmesi ile Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması TNSA verileri ışığında alan araştırmasının kıyaslanmasının yapılması hedeflenmektedir. Anahtar Kelimeler: Aile, Toplumsal Cinsiyet, Kadın, Toplumsal Değişme, Annelik, Geç Annelik, Fenomenolojik Yöntem.