Yeniden kavramsallaştırılmış aile benzerlik yaklaşımına dayalı bilimin doğası öğretiminin bilimin doğası görüşlerine ve sorgulayıcı öğrenme becerisi algılarına etkisi

Geleneksel yaklaşımlar, bilimin çok boyutlu yapısını aktarmada yetersiz kalmaktadır. Bu eksikliği gidermek üzere geliştirilen Yeniden Kavramsallaştırılmış Aile Benzerlik Yaklaşımı (ABY), bilimi yalnızca bilgi üretimi olarak değil; sosyal, kültürel ve etik yönleriyle de ele almaktadır. Sorgulayıcı öğrenme ise öğrencilerin aktif katılımını ve bilimsel düşünme becerilerini geliştirmeyi amaçlamaktadır. ABY'nin bu öğrenme süreciyle birlikte uygulanmasının, öğrencilerin bilimin doğasına yönelik görüşleri ile sorgulayıcı öğrenme becerilerine olumlu katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Bu bağlamda, araştırmanın amacı, ABY'ye dayalı fen öğretiminin ortaokul 7. sınıf öğrencilerinin bilimin doğasına yönelik görüşleri ile sorgulamaya dayalı öğrenme becerilerine ilişkin algılarına etkisini incelemektir. Araştırmanın çalışma grubunu ise Adıyaman ili Kahta ilçesindeki bir devlet ortaokulunda öğrenim gören 42 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada nicel ve nitel verilerin birlikte olduğu iç içe gömülü karma desen kullanılmıştır. Nicel veriler, 'ABY Öğrenci Anketi' ve 'Sorgulamaya Dayalı Öğrenme Becerileri Algısı Ölçeği' kullanılarak; nitel veriler ise ön test ve son test olarak uygulanan görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Uygulama sürecinde deney grubuna 8 hafta boyunca ABY temelli öğretim uygulanırken, kontrol grubunda dersler MEB'in mevcut fen öğretim programına göre işlenmiştir. Elde edilen nicel veriler, bir veri analiz programı aracılığıyla analiz edilmiş; gruplar arası karşılaştırmalar bağımsız örneklemler için t-testi ve ilişkili örneklemler t-testi ile nitel veriler ise anahtar kelimeler ve kodlar yardımıyla betimsel analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, bilimin doğası öğretiminin öğrencilerin bilimin doğasına ilişkin tüm kategorilerde anlamlı düzeyde gelişim sağladığını; bu etkinin özellikle bilimin amaç ve değerleri ile bilimsel bilgi kategorilerinde daha belirgin olduğunu ve aynı zamanda öğrencilerin sorgulamaya dayalı öğrenme becerilerine yönelik algılarını artırmada da etkili olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca, araştırma sürecinde mühendislik tasarım süreci ve sosyobilimsel argümantasyonla desteklenen etkinliklerin, öğrencilerin bilimsel bilgiye dayalı çözüm üretme, tasarım odaklı düşünme, çok yönlü problem çözme ve kanıta dayalı gerekçelendirme becerilerini geliştirdiği görülmüştür. Öğrencilerin, bilimsel sorgulama adımlarını mühendislik süreçleri ve sosyobilimsel tartışmalarla birlikte deneyimlemesi, bilimin doğasına ilişkin kavramları daha işlevsel, eleştirel ve toplumsal bağlam temelli bir biçimde anlamlandırmalarına katkı sağlamıştır. Anahtar Kelimeler: Yeniden kavramsallaştırılmış aile benzerlik yaklaşımı; Bilimsel sorgulama; Mühendislik; Sosyobilimsel argümantasyon