Yenikapı 16 batığının fiziksel, kimyasal ve biyolojik bozulmalarının değerlendirilmesi ve koruma önerisi

Yenikapı Batıkları, 2004-2013 yılları arasında İstanbul Arkeoloji Müzeleri tarafından gerçekleştirilen kurtarma kazılarıyla gün yüzüne çıkartılmıştır. Kazılarda ele geçen 37 batıktan 27 adedinin belgeleme çalışmaları ile 31 adedinin konservasyon ve analiz çalışmaları İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sualtı Kültür Kalıntılarını Koruma Anabilim Dalı tarafından gerçekleştirilmektedir. Bu tez çalışmasının konusunu oluşturan Yenikapı (YK) 16 batığı, Bizans donanmasında kullanılan kürekli bir savaş gemisi olduğundan batık grubu içerisinde ayrı bir öneme sahiptir. MS 8-9. yy'a tarihlendirilen YK 16 batığının ortaya çıkarıldığında bozulmaya uğradığı tespit edilmiştir. Çalışma kapsamında, yaşanan bozulmanın boyutunu ve nedenlerini incelemek amacıyla çeşitli analiz çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bu sebeple, batığın ahşap elemanlarından alınan örnekler üzerinde fiziksel bozulma derecesini tanımlayabilmek için maksimum su içeriği (Umax), yoğunluk ve ahşap madde kaybı analizleri yapılmıştır. Yapılan hesaplamalarda batığa ait ahşap elemanların maksimum su içeriği %336-1467 arasında; yoğunluk değerleri 0,07-0,25 g/cm3 arasında; ahşap madde kaybı ise %84-842,85 arasında bulunmuştur. Bunun dışında örnekler üzerinde SEM ile görüntüleme yapılarak ahşabın hücre yapısında meydana gelen deformasyon ve fiziksel hasarlar belirlenmiştir. Alınan örnekler üzerinde FT-IR analizi ile ahşabın kimyasal yapısını oluşturan selüloz, hemiselüloz ve lignin yapılarının degradasyona uğradığı tespit edilmiştir. Yaşanan kimyasal bozulmayı anlamak amacıyla uygulanan XRF analizi ile ahşabın bünyesindeki demir, sülfür, kalsiyum vd. elementlerin varlığı ortaya çıkarılmıştır. Uygulanan tüm bu enstrümental analizler sonucunda batığa ait ahşap elemanların geçirmiş olduğu değişimlerin kapsamlı bir incelemesi yapılmıştır. Ayrıca kimyasal yapıyı daha detaylı kavramak amacıyla düzenli pH ölçümleri gerçekleştirilmiştir. Elde edilen verilerin değerlendirilmesi sonucunda YK 16 batığına ait ileri derecede bozulmaya uğramış ahşap elemanlar için melamin formaldehit; nispeten daha iyi durumda olan ahşap elemanlar için ise PEG ön-emdirmeli vakumlu dondurarak kurutma yöntemi kullanılarak konservasyonun tamamlanması önerilmiştir.