Yenikapı (İstanbul) Kazı Alanının Sedimantolojisi ve Jeoarkeolojisi: İstifteki Doğal Olayların (Tsunami-Fırtına-Sellenme) İzlerinin Araştırılması

Marmaray Projesi için Yenikapı (İstanbul) semtinde yapılan inşaat çalışmaları sırasında Bizans Dönemi Limanı (Theodosius Limanı) ortaya çıkarılmıştır. Theodosius Limanı MS 379-395 yılları arasında Roma İmparatorluğu'nun büyüyen yeni başkenti için yaptırılmıştır. Bu çalışma, Yenikapı dolayında sürdürülen arkeolojik kazı alanında gerçekleştirilmiştir. Yenikapı kazı alanında yapılan çalışmalarda istif dokuz ayrı birime ayrılmıştır.Çalışmanın amacı, Marmara Denizi'nde son 8500 yılda var olan jeolojik olayların (deniz seviyesi değişimleri, deprem, tsunami) izlerinin ve sedimanter süreçlerin (erozyon, taşınma, depolanma vb.) araştırılmasıdır. Bu çalışmada, kazı alanında yer alan arkeolojik buluntuların konumları ve çökellerle ilişkisi sedimantolojik ve jeoarkeolojik çalışmalarla belirlenmiştir.Çalışma alanında, jeolojik birimlerin ayrıntılı stratigrafisini ortaya koymak için çok sayıda gözlem ile ölçülmüş stratigrafi kesitleri yapılmıştır. Kesit çalışmalarında yapılan gözlemler ve elde edilen veriler ışığında iki adet profil stratigrafi kesiti hazırlanmıştır. Kazı alanındaki çökel istiften ve arkeolojik kalıntılardan alınan örnekler üzerinde, C14, OSL, kil (XRF, XRD) analizleri yapılmıştır. C14 analiz sonuçlarına göre; Bataklık biriminin (1. Birim) yaşı MÖ 6080-5580, 4. birimin yaşı MS 430-550, 6. birimin yaşı ise MS 810-960 aralığında bulunmuştur.Bataklığın başlangıç evresinde akıntı yönü batıdan doğuya, orta-son evresinde ise kuzeyden güneyedir. Birimin çökelim aralığı 7500-8500 yıl öncesine rastlar. Çalışma alanında 4a ve 4b birimlerinde tsunami izlerine rastlanmıştır. 4a birimi sınırlı alanlarda, 4b olarak ayrılan birim ise yaygın olarak gözlenmiştir. 4a biriminin çökelimi sırasında veya son evresinde oluşan tsunami 3. birimde dahil olmak üzere tsunami öncesi çökelleri kütle halinde yerinden koparmış ve istifi deforme ederek kaotik bir durum kazanmasına neden olmuştur. 4b birimi içinde tsunami etkisiyle karasal ve denizel çökeller aşırı derecede karışık olarak gözlenmiştir.