Yer altı maden işyerlerinde geomatik mühendisliği yaklaşımlarıyla yeni bir risk değerlendirme yönteminin geliştirilmesi

Yeraltı maden işyerleri, çalışma koşullarının zorluğu ve çalışma ortamında meydana gelebilecek tehlikelerin yoğunluğu açısından çok tehlikeli işyerleri sınıfındadır. Dolayısıyla; yeraltı maden işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin risk analizleri yapılarak hızlıca uygulanması, ayrıca bu analizlerin anlaşılır ve görsel unsurları da içermesi önemli bir konudur. Yeraltı maden imalat haritaları da; içerdikleri sayısal ve sözel bilgiler, semboloji ve boyut özellikleri açısından yerüstüne ilişkin diğer harita ve planlardan ayrılmaktadır. Bununla birlikte, yeraltı maden işyerlerinde oluşmuş ve oluşabilecek tehlikeli alanları ve tehlike kaynaklarını da gösteren teknik belgelerdir. Maden mevzuatı açısından; maden imalat haritaları iş yeri güvenliği için her yıl sayısal ortamda 3 boyutlu olarak MAPEG'e sunulmak zorunluluğu da vardır. Yukarıda bahsedilen bu iki durum, diğer bir ifade ile risk analizleri ve maden imalat haritası kavramlarının birleştirilerek bir risk haritasına dönüştürülebilir mi sorusunun araştırılması gerekliliğini ortaya koymuştur. Tez konusu araştırmada, maden imalat haritaları öncelikle mevzuatlar açısından incelenerek gerekliliği ve önemi ortaya konmuştur. Gelişen teknolojiler ışığında bu gerekliliklere uygun oluşturulacak 3 boyutlu maden imalat haritalarının bir maden bilgi sistemine yani MABİS'e entegrasyonu sağlanarak uygulanabilirliği ispatlanmıştır. MABİS'E entegre edilen maden imalat haritalarının sorgulanabilir ve analiz edilebilir özelliklerinden yararlanılarak proaktif dinamik risk haritalarının oluşturulabilmesi için bir dizi araştırma gerçekleştirilmiştir. Bu haritaları risk haritasına dönüştürme başarısının, üç boyutlu haritada üçüncü boyut olarak risk endeks puanın kullanılmasına bağlı olduğu belirlenmiştir. Mevzuatta bilinen risk değerlendirme yöntemleri bu konuya uygun risk skorları içermemektedir. Bu nedenle bir risk endeks puanlama sistemi bu tez çalışması kapsamında geliştirilmiştir. Böylece; her üretim alanındaki farklı tehlike gurupları için belirlenen endeks puanları, risk haritası üzerinde risk endeks konturları olarak çizilip renklendirilmiştir. Ayrıca, üzerine üç boyutlu semboloji de yerleştirilerek dinamik risk haritaları elde edilmiştir. Deneysel uygulama olarak; TTK Kozlu Müessesesi, Acılık damarı üzerinde oluşturulmuş Batı Acılık panosu için toz ve gürültü tehlikeleri için risk endeks puan sistematiği geliştirilmiştir. Bu panoda 2015-18 yılları üretimleri için dinamik toz ve gürültü risk haritaları MABİS'e dayalı olarak geliştirilerek başarı sonuçlar elde edilmiştir.