Yer seçim çalışmalarında CBS destekli yarı otonom planlama botu kullanımı

İzmir ili Karaburun ilçesinde yapılması planlanan bir sağlık tesisi için yer seçim süreci, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) destekli yarı otonom bir planlama botu aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, Ian McHarg'ın Design with Nature adlı eserindeki ekolojik planlama ilkelerinden yararlanılarak, doğal süreçlerle uyumlu ve çevresel sürdürülebilirliği esas alan bir yer seçim modeli oluşturulmuştur. Süreç boyunca bilgi sağlama ve analiz amacıyla dört farklı GPT (Generative Pre-trained Transformer) modeli yapılandırılmıştır. İlk model, McHarg'ın stratejilerini içeren bir bilgi tabanı sunarak ekolojik çerçeveyi oluşturmuştur. İkinci model, İzmir'e özgü demografik ve çevresel verileri derlemiş; üçüncü model ise Karaburun'un mekânsal özelliklerine ilişkin bilgiler (ör. topografya, arazi kullanımı) sağlamıştır. Bu üç model yalnızca bilgi sunmuş, karar sürecine doğrudan müdahil olmamıştır. Dördüncü model ise bu verileri birleştirerek yer seçim kriterlerini tanımlamış, bunları planlama stratejileriyle ilişkilendirmiş ve Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) yöntemiyle kriter ağırlıklarını hesaplamıştır. CBS tabanlı overlay (katmanlama) analizi ile Karaburun ilçesi için "uygun", "orta uygun" ve "uygun olmayan" alanlar tematik haritalarla görselleştirilmiştir. Bu çalışma, yapay zekâ tabanlı sistemlerin ekolojik planlama süreçlerine entegrasyonunun karar mekanizmalarını daha doğru ve verimli hâle getirebileceğini ortaya koymuştur. Ayrıca McHarg'ın ekolojik tasarım ilkelerinin modern teknolojilerle uyumlu biçimde uygulanabileceği gösterilmiştir.