Yerel yönetimlerde mali özerklik ve İstanbul ilçe belediyelerinin 2014-2018 yılları gelir bütçelerinin mali özerklik yönünden değerlendirilmesi

Yerel yönetimler günümüz dünyasında kaynakların daha etkin ve verimli kullanılması, yerel düzeyde kamusal hizmet sunumunun en uygun seviyede yerine getirilmesi bakımından büyük öneme sahiptirler. Yerel yönetimlerin ülkemizde sorumluluk alanlarının artmasına rağmen öz gelirlerinin, özellikle de vergi gelirlerinin aynı düzeyde artmaması buna karşın merkezi idare gelir paylarındaki artışla gelir-gider dengesinin sağlanmaya çalışılması yerel yönetimleri gerek mali anlamda gerekse mali özerklik anlamında güçsüz kılmıştır. Tez çalışmasının amacı mali özerklik kavramının yerel yönetimler alanında ifade ettiği anlamın irdelenmesi ve özellikle ilçe belediyelerinin bütçe uygulamalarında mali özerkliğin hayata geçirilip geçirilmediğinin araştırılmasıdır. Bilindiği üzere ilçe belediyelerinin ilgili yıl bütçe tahminleri açık kaynaklarda yer almakta ve kamuoyunun bilgisine sunulmakta, ancak tahmini bütçenin yıl sonu gerçekleşmesini gösteren kesin hesap cetvelleri genellikle açık kaynaklarda yer almamaktadır. Bu çerçevede tez çalışmasının katkısı İstanbul ilçe belediyelerinin 2014-2018 dönemine ilişkin bütçelerinde yer alan gelir tahminleri üzerinden değil gelir gerçekleşmeleri üzerinden inceleme ve analizlerin yapılması, fiili durumun ortaya konulmasıdır. Çalışmada İstanbul ilçe belediyelerinin 2014-2018 yıllarına ilişkin ortalama öz gelir ve transfer geliri oranları sırasıyla %70 ve %30 olarak, sermaye gelirleri ihmal edilmiş ortalama öz gelir ve transfer geliri oranları sırasıyla %66 ve %34 olarak, öz gelir grubundan sadece vergi gelirleri dikkate alınmış ortalama öz gelir ve transfer geliri oranları sırasıyla %58 ve %42 olarak ölçülmüştür. Yine İstanbul'un otuz dokuz ilçe belediyesinin 2014-2018 yılları arasında kesinleşmiş gelir bütçeleri SPSS 26 programı kullanılarak regresyon analizine tabi tutulmuş ve öz gelir ile öz geliri oluşturan alt gelir kalemleri, gelir ile öz gelir ve gider ile gelir arasındaki ilişkinin anlamlı olup olmadığı incelenmiş ve aradaki ilişkinin ekonometrik olarak anlamlı olduğu tespit edilmiştir. Nihayetinde belediyelerin öz gelirlerinin durumu ve öz gelirlerin artırılmasına yönelik politika yapıcılara öneriler ortaya konulmaya çalışılmıştır.