Yerfıstığı tarımında uygun kültürel işlemler ve hastalık yönetim pratikleri ile hastalık ve aflatoksin oluşumunun önlenmesi

Bu araştırma 2010-2011 yıllarında, Osmaniye ilinde tarla denemesi ve 7 farklı çiftçi tarlasında sörvey çalışmaları şeklinde yürütülmüştür. Çalışmada, ana ürün yerfıstığı yetiştiriciliğinde bölgede görülen hastalıkların durumu ortaya konulmuş ve bu hastalıklarda rolü olan bitki besin elementlerinin hastalık gelişimi, aflatoksin oluşumu, ürün hasadı ve verim üzerine olan etkileri belirlenmiştir. Deneme ve sörvey alanlarının tamamında kök boğazı çürüklüğü Aspergillus niger, gövde çürüklüğü Sclerotium rolfsii ve yaprak leke hastalığı Cercosporidium personatum saptanmış; en yüksek hastalık oranı %14.7-36.0 ve hastalık şiddeti %7.0-19.0 olarak gövde çürüklüğünde belirlenmiştir. İnfekteli bitkilerin tamamında Sclerotium rolfsii (%17.0-30.0), Aspergillus spp. (%18.0-29.0), Rhizoctonia solani(%7.8.0-28.0), Fusarium spp. (%7.0-20.0) saptanmıştır. Hasat, hasat sonrası, kurutma, depo öncesi ve depo dönemi tane örneklerinde Aspergillus spp. (%11.7-39.0), Fusarium spp. (%13.0-35.0), Rhizoctonia solani(%2.0-18.0), Macrophomina phaselonia (%1.0-24.0), Penicillium sp. (%3.0-9.0) ve Rhizopus stolonifer(%1.0-57.0) izole edilmiştir. Aspergillus ve Fusarium türlerinin tanımlanmasında A. niger, A. flavus, F. solani, F. oxysporum, F. sambicinum, F. semitectum türleri belirlenmiştir. Yapılan toksin analizleri sonucunda, deneme alanında farklı dönemlerden alınan 96 yerfıstığı örneğinde aflatoksin kirliliği saptanmazken, sörvey alanlarına ait 42 ve yerfıstığı depolarından alınan 23 örnekte 10 ppb?nin altında; ayrıca 5 depo örneğinde 10 ppb?nin üzerinde aflatoksin belirlenmiştir. Deneme ve sörvey çalışmalarında çiçek ve çiçek sonrası alınan bitki örneklerinin ve hasat dönemi tane örneklerinin tümünde N konsantrasyonları alt kritik sınır değerine yakın, K konsantrasyonları genelde yetersiz P, Ca, Mg, S, Zn, Fe, Cu ve Mn konsantrasyonları ise yeterli olarak belirlenmiştir. NC 7 tohum çeşidinde, 250.0-348.5 kg/da; Halis Bey çeşidinde ise 485.0-525.0 kg/da yerfıstığı verimi alınmıştır. Deneme alanı ve sörvey çalışması sonuçlarına göre çeşitli nedenlerle eksikliği olan potasyumun ve alt kritik seviyeye yakın azotun, yerfıstığı bitkilerinde fungal hastalıkların gelişimi için uygunluk sağlamaktadır. Fungal hastalık oluşumunda kültürel işlemlerden derin sürüm, yabancı ot mücadelesi, boğaz doldurma, derin sürüm ve sulama rol oynamaktadır. Aflatoksin düzeylerinin kurutma ve hasat sonrasına göre depo döneminde daha yüksek olduğu saptanmıştır. Yerfıstığı tarımında uygun gübreleme ile dengeli bir besleme sonucu, bitkiler daha sağlıklı ve verimleri daha yüksek olabilecektir. Anahtar Kelimeler: Yerfıstığı, bitki hastalığı, aflatoksin, besin eksikliği