Yerleşim politikalarının mekân felsefesi açısından incelenmesi: Kudüs örneği

İlk insan Âdem'den günümüze kadar gelen insanlık tarihi boyunca toplumlar, medeniyetler kurmuş; bu medeniyetleri yaşatmak ve medeni olarak yaşamak için şehirler inşa etmişlerdir. Şehirler inşa edildikleri dönemlerdeki medeniyet anlayışlarını bir elbise gibi üzerlerinde taşımışlar, değişen uygarlık tarihinde adeta bu elbiselerini zamanın getirdikleri doğrultusunda değiştirmişlerdir. Her medeniyetin kendine ait bir öz anlayışı bulunduğu için, şehirdeki her mekânın kurgulanmasının arka planında da bir mahiyet gayesi bulunmuştur. Mekânın mahiyeti ise felsefesi olmuştur. Birçok uygarlığın uğrak noktası olan Kudüs'te ise mekân adeta iktidarın sembolü haline gelmiş; hâkim devletler tarafından birçok kez yıkılarak yeniden inşa edilmiştir. Mekâna müdahalenin bir biçimi olan yerleşim politikalarının, son dönemde mekân-iktidar ilişkisi üzerinden Kudüs'te birçok yaptırıma neden olduğu tüm dünyanın gündemindedir. Bu çalışma, 1967 Kudüs'ün doğusunun işgali sonrasındaki yerleşim politikalarının mekân felsefesi açısından ele alınarak incelenmesini amaçlamaktadır. Bugünün sembol kentlerinde izlenen yerleşim politikalarının sadece fiziki bakışla anlamaya çalışmanın yeterli olmadığı ve metafizik açıdan yaklaşan incelemelere de ihtiyaç olduğu bu araştırmada ortaya konulmuştur. Kudüs'ün yerleşim ve nüfus politikası Dünya'nın geleceğinin nasıl planlandığına dair ipuçları vermektedir. Kudüs'te ulaşılmak istenen hedefin Dünya'nın geleceğine dair oluşturulan planlama çalışmasının temeli olduğu söylenebilir. Çalışma, tarihsel süreçte mekân ve yer kavramlarını temel alan görüşler ve eleştirilerden yola çıkarak 1967'den 2020 yılına kadar Kudüs kentindeki yerleşim faaliyetlerini, yerleşim politikalarını etkileyen hukuksal yaptırımları ve politika-planlama kurgusunun Kudüs'te nasıl işlendiği üzerine yoğunlaşmıştır. Bu politikalara maruz kalan üç (3) kişiyle ve dışardan gözlemci olan bir (1) kişiyle derinlemesine görüşme yapılarak yerleşim politikalarının kentli üzerindeki etkisi incelenmiştir. Sonuç kısmında yerleşim politikalarının mekân-iktidar ilişkisi ile Kudüs'ü ve Kudüs'te yaşayan kentliyi dinsel ve ırksal olarak nasıl ayrıştırdığı belirtilerek, bu çözümsüzlüğe karşı öneriler sunulmaktadır.