Yerleşme sistemi ve kademelenme araştırması: Denizli ili örneği

Bu tez çalışmasının amacı; Denizi ili idari sınırları içinde kırsal ve kentsel yerleşmelerin sistematik bir kurgu içinde ele alınarak, demografik göstergeler, sosyo–ekonomik göstergeler, sosyo–kültürel hizmet göstergeleri, ulaşım–erişilebilirlik göstergelerine ilişkin sayısal ve istatistiki veriler yardımıyla analiz edilerek, Denizli ilindeki "kentler ağı" ve "ulaşım ağı" olmak üzere "yerleşme sistemi" ve "kademelenme varlığının" modellenmesidir. Bu çerçevede; tez çalışması 4 (dört) temel varsayım üzerine odaklanmıştır. Birincisi, Denizli ilçelerinin demografik büyüklüklerinin yerleşmeler sistemi kapsamında kademelenme düzeyinde/sırlamasında belirleyici olduğudur. İkincisi, Denizli ilçelerinin yerleşme sistemi içindeki kademelenmesinde sosyo–ekonomik gelişmişlik potansiyellerinin etkili olduğudur. Başka bir ifadeyle, yerleşmelerin sektörel kimlikleri ile kademelenme düzeyi arasında bağıntı olduğudur. Üçüncüsü Denizli ilçelerinin sosyal–teknik hizmet kapasitesinin yerleşme sistemi ve kademelenme düzeyinde belirleyici olduğudur. Dördüncüsü ise Denizli ilçelerinin jeomorfolojik koşulları ve diğer iller/ilçeler ile erişilebilirlik–ulaşılabilirlik düzeylerinin yerleşme sistemi ve kademelenme düzeyinde etkili olduğudur. Tez çalışmasının yöntemi; 3 (üç) aşamalı bir araştırma sürecine dayandırılmıştır. Birinci aşama; yerleşme sistemi ve kademelenmesine ilişkin bilimsel temelli akademik ve kurumsal araştırmaların derlenerek, yerleşme sistemi ve kademelenmesini açıklamaya yönelik kavramsal içerikler ve kuramsal arka planın sorgulanmasıdır. İkinci aşama; gerek Avrupa İstatistik Ofisi (EUROSTAT)–OECD gerekse Türkiye'deki yerleşme sistemi ve kademelenme çalışmalarının incelenmesidir. Üçüncü aşama ise yerleşme sistemi ve kademelenmesine ilişkin göstergeler veri setinin oluşturularak, elde edilen veriler yardımıyla yerleşme sistemi ve kademelenmesinin modellenmesidir. Tez çalışmasının, kamu kurum ve kuruluşların "yerleşme sistemi ve kademelenme" konusunda yapacakları "il–iller düzeyindeki" stratejik mekânsal planlama çalışmalarına gerek bakış açısı–ele açış biçimi ve yöntemi, gerekse planlama yaklaşımı ve göstergeler setine dayalı veri tabanı oluşturması açısından katkı sunacağı düşünülmektedir. Bir başka katkı ise sosyal ve teknik altyapı hizmetlerinin yer seçimi kararlarında ve mekânsal dağılımında verimli ve dengeli dağılımı sağlanması olarak görülmelidir.