Yerli kazlarda döl verimini artırmaya yönelik aydınlatma ve kuluçka uygulamaları

Bu çalışma yerli kazlarda ek aydınlatma yaparak döl verimini artırmayı ve kuluçkada uygulamasında yapılan uygulamaların kuluçka verimine etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Çalışma Yozgat ilinde Yozgat Bozok Üniversitesi Tarımsal Araştırma ve Uygulama çiftliğinde 1 Kasım 2019 ve 1 Haziran 2020 tarihleri arasında yürütülmüştür (39° 38' 41.9208" 34° 30' 13.3878"). Aydınlatma uygulaması için denemede bu işletme bulunan 236 adet iki yaşlı damızlık sürüden rastgele seçilen 45 adet dişi, 15 adet erkek yerli kazlar kullanılarak kümeste hem doğal aydınlatma hem de yapay aydınlatma uygulaması yapılmıştır. 1. grup 20 saatlik, 2. grup 14 saatlik, 3. grup doğal yumurtlama sezonu tarihleri göz önüne alınarak doğal aydınlatma sürelerine uyumlu saatler süresince (ocak- haziran ayları arası yozgat ili doğal aydınlık sürelerinin haftalık ortalamaları), 4. grup ise kontrol grubu olarak belirlenerek deneme boyunca yozgat ili doğal aydınlatmaya (kasım- haziran ayları) maruz bırakılmıştır. Yumurta verimi bakımından gruplar arasında istatistiksel fark belirlenmemiştir (p<0,001). Tüm gruplarda kaz başına yumurta verimleri 13.67 adet ile 14.87 adet arasında değişmiştir. Yumurta verimlerinin aksine döllülük oranı ile kuluçka randımanı gruplar arasında istatistiksel olarak farklı bulunmuştur. En yüksek döllülük oranı değişen aydınlatma grubu olarak adlandırılan 3. grupta %95.37 olarak elde edilmiştir (p<0,001). Doğal aydınlatma grubunda döllülük %90 olarak gerçekleşirken, 14 ve 20 saatlik aydınlatma gruplarında sırası ile %50.66 ve %45.46 döllülük belirlenmiştir. Kuluçka randımanları da istatiksel olarak farklı bulunmuştur. Döllülük oranında olduğu gibi en yüksek kuluçka randımanı %79.83 ile değişen aydınlatma grubunda %77.49 ile kontrol grubundan elde edilmiştir. Üreme sezonu sonunda 1. grup, 2. grup, 3. grup ve 4. gruptan sırası ile kaz başına 5.68, 6.53, 8.74 ve 11.74 adet palaz elde edilmiştir (p<0,001). Kuluçka uygulamalarında ise bu işletme bulunan 132 adet dişi ve 46 adet erkek iki yaşlı kaz sürüsünden 9 ve 17 Mart 2020 tarihleri arasında elde edilen 246 adet yumurta ile farklı soğutma yöntemleri uygulaması; aynı sürüden 18-28 Mart 2020 tarihleri arasında elde edilen 273 adet yumurta ile farklı soğutma suyu sıcaklıkları uygulamaları yapılmıştır. Birinci çalışmada, soğutma kabuk sıcaklığına ve belirli bir süreye göre yapılmıştır. Süreye göre soğutma yapılan grupta çıkış gücü %89.58 olarak belirlenirken, kabuk sıcaklığı 24C°'ye düşene kadar yapılan soğutmada ise %84.85 olmuştur. Ancak çıkım aralığı süreye göre soğutmada 60 saat, dereceye göre soğutmada ise 48 saat olarak gerçekleşmiştir. İkinci çalışmada soğutma suyu farklı sıcaklıklarda uygulanmıştır. +4C° ve +21C° soğutma suyu kullanılan kuluçkalarda çıkış gücü arasında fark bulunmazken +4C° soğutma suyunda çıkış penceresi 48 saat; +21C° soğutma suyunda ise 54 saat olarak gerçekleşmiştir. Ek aydınlatma uygulaması, kazlarda yumurta verimini artırabilmektedir, ancak belirli özellikleri daha kesin olarak belirlemek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır. Aydınlatma uygulamalarının etkilerini geliştirmek ve yumurta verimini artırmak için doğal aydınlatma süreleri ile uyumlu aydınlatma programlarının üreme mevsimi dışında uygulanması bakımından geliştirilmesine ihtiyaç vardır. İlk uygulamada kabuk sıcaklığına göre yapılan bekleme, ikinci uygulamada ise +4°C suyun kullanılması çıkış penceresi olarak adlandırılan ilk çıkan ve son çıkan palaz arasındaki sürenin kısalmasına neden olmuştur. Bu durumun palaz kalitesini iyileştirmesi beklenmelidir.