Yeşil finans ve karbon piyasalarının hukuki temelleri: Avrupa Birliği ve Türkiye'de yeşil tahviller ile emisyon ticareti sistemlerinin karşılaştırmalı analizi

Çevresel etkilerin ve iklim değişikliğinin küresel ölçekte belirginleşmesi, finansal sistemlerin bu dönüşüme uyum sağlamasını zorunlu hâle getirmiştir. Bu süreçte yeşil tahviller gibi çevre odaklı finansal ürünler ile karbon piyasaları gibi piyasa temelli emisyon azaltım araçları, yalnızca çevresel hedeflerin değil aynı zamanda ekonomi ve hukuk politikalarının da ayrılmaz bir parçası hâline gelmiştir. Söz konusu araçların, yatırımcı ilgisini artırabilmesi ve piyasalarda etkin şekilde işleyebilmesi, onları düzenleyen hukuki ve kurumsal yapıların netliği ve güvenilirliği ile doğrudan ilişkilendirilmektedir. Bu çalışma, yeşil finans ve karbon piyasalarının temel kavramsal çerçevesinden başlayarak, Avrupa Birliği ve Türkiye'deki düzenleyici altyapıların karşılaştırmalı bir analizini sunmaktadır. İlk bölümde, yeşil finans kavramı, uluslararası yeşil tahvil ilkeleri, bu alandaki raporlama ve denetim mekanizmaları açıklanmış; karbon piyasalarının yapısı, emisyon ticaretinin temel esasları ve karbon izinlerinin hukuki niteliği değerlendirilmiştir. Bu teorik temel üzerinden ikinci bölümde Avrupa Birliği'nin sürdürülebilir finans stratejisine ilişkin AB Taksonomisi, Avrupa Yeşil Tahvil Standardı, Sınırda Karbon Düzenlemesi, Fit for 55 Paketi gibi düzenleyici belgeler ile AB Emisyon Ticareti Sistemi'nin oluşumu, mekanizması ve gözetim yapısı açıklanmıştır. İlaveten, MiFID II düzenlemesi çerçevesinde emisyon izinlerinin finansal araç olarak sınıflandırılmasının doğurduğu sonuçlar tartışılmıştır. Son bölümde ise Türkiye'de yeşil finans ve karbon piyasalarına yönelik gelişmeler, mevcut düzenleyici uygulamalar ve geleceğe dair stratejik adımlar bütüncül biçimde ele alınmaktadır. Yeşil tahvil piyasasının kurumsal çerçevesi; Yeşil Borçlanma Aracı, Sürdürülebilir Borçlanma Aracı, Yeşil Kira Sertifikası ve Sürdürülebilir Kira Sertifikası Rehberi, Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (TSRS) gibi düzenleyici unsurlar üzerinden incelenmiş; bu piyasanın gelişim potansiyeli ve yatırımcı güvenini artıracak hukuki gereklilikler değerlendirilmiştir. Ayrıca emisyon ticareti sisteminin kurulmasına yönelik yürütülen hukuki ve kurumsal hazırlıklar, güncel mevzuat çalışmaları ekseninde ele alınmıştır. Bu çerçevede, İklim Kanunu, EPDK tarafından hazırlanan Karbon Piyasalarının İşletilmesine İlişkin Yönetmelik Taslağı, İklim değişikliği Başkanlığı tarafından yayımlanan Türkiye Yeşil Taksonomi Yönetmeliği Taslağı, Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği Taslağı ve Karbon Kredilendirme ve Denkleştirme Yönetmeliği Taslağı özelinde, karbon fiyatlandırma mekanizmalarının hukuki temelleri, yetki paylaşımı, piyasa gözetimi gibi konular irdelenmekte; Avrupa Birliği Emisyon Ticareti Sistemi ile karşılaştırmalı bir değerlendirme yapılmakta; yapısal ve işlevsel benzerlikler ile farklılıklar vurgulanmakta ve Türkiye bağlamında hukuki bütünlüğü ve operasyonel etkinliği artırmaya yönelik öneriler sunulmaktadır.