Yetişkin bireylerde beslenme ile ilişkili kardiyovasküler risk faktörlerinin belirlenmesi

Bu çalışma, Ocak - Şubat 2009 tarihleri arasında Özel Ankara GüvenHastanesi'nde çalışan 30 yaş ve üzeri 103 sağlık personelinin (41 erkek, 62kadın) beslenme ile ilgili kardiyovasküler hastalık risk faktörlerinin saptanması,sağlıklı beslenme ve yaşam biçimi alışkanlıklarına ilişkin girişimlerinbaşlatılması ve kardiyovasküler hastalık riski bulunan bireylerin gereken tedaviiçin yönlendirilmeleri amacı ile yapılmıştır. Araştırmaya katılan tüm bireylere,sosyo-demografik özelliklerini, beslenme durumlarını ve beslenme ile ilgilikardiyovasküler risk faktörlerini saptamak amacıyla üç bölümden oluşan biranket formu ve 24 saatlik besin tüketim formu uygulanmıştır. Bireylerinantropometrik ölçümleri alınmış, vücut bileşim analizleri yapılmış, kan basıncıve biyokimyasal parametreleri değerlendirilmiştir. Çalışma grubunun yaşortalaması 39.4±8.19 yıl olarak bulunmuştur. BKİ gruplamasına göre erkeklerin%58.5'inin, kadınların %32.3'ünün kilolu (BKİ=25.0-29.9 kg/m2), erkeklerin%17.1'inin, kadınların %8.1'inin ise şişman (BKİ ?30.0 kg/m2) olduğubelirlenmiştir. Erkeklerin %31.7'sinde, kadınların %40.3'ünde abdominal obezitesaptanmıştır. Enerjinin yağdan karşılanan yüzdesinin her iki cinsiyette deyüksek olduğu, günlük toplam enerjinin %36.2'sinin yağdan geldiğibelirlenmiştir. Doymuş yağ tüketimlerinin önerilen miktardan yüksek olduğusaptanmıştır. Diyetle günlük vitamin ve mineral tüketim ortalamaları Türkiye içinönerilen düzeylerle karşılaştırıldığında her iki cinsiyette de A vitamini ve folattüketiminin yetersiz, sodyum tüketiminin ise yüksek olduğu, kadınların vitaminE, B6, tiamin, niasin, demir ve çinko tüketimlerinin yetersiz olduğu belirlenmiştir.E vitamini, tiamin, riboflavin, nisain, B6 vitamini, folat, sodyum, potasyum,magnezyum ve fosfor tüketimi açısından erkeklerle kadınlar arasındaki farkistatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Bireylerin beslenme ile ilgilikardiyovasküler risk faktörleri biyokimyasal parametreler açısındandeğerlendirildiğinde, saptanan risklerin sıklığı; total kolesterol %26.2, LDLkolesterol%16.5, trigliserit %22.3, total kolesterol/HDL-kolesterol düzeyi%3.9'dir. HDL-kolesterol düzeyleri önerilenin altında olanların sıklığı %39.8olarak bulunmuştur. Bireylerin %12.6'nda da yüksek C-Reaktif Protein yüzeylerisaptanmıştır. Erkeklerde yaş, yüksek kan basıncı, obezite, total kolesterol, LDLkolesterol,trigliserit, total kolesterol/HDL-kolesterol oranı ve C-Reaktif Proteineilişkin risklerin kadınlardan daha yüksek olduğu, kadınlarda ise sigara ve HDLkolesteroldüşüklüğüne ilişkin risklerin yüksek olduğu; toplamda kadınlarınerkeklerden daha fazla sayıda riske sahip olduğu belirlenmiştir. Kardiyovaskülerhastalıklar için beslenme ile ilgili risk faktörlerinin ortalama sayısının 3.3±2.08olduğu ve kadınların beslenme ile ilgili risklerinin erkeklere göre daha yüksekolduğu bulunmuştur. Erkeklerin %65.9'u ve kadınların %24.2'sinin metaboliksendromlu olduğu ve metabolik sendrom sıklığının erkeklerde kadınlara göredaha yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0.001). Çalışma sonucunda saptananmetabolik sendrom sıklığı %40.8'dir. Bireylerin beden kütle indeksi, bel çevresive bel kalça oranı ile açlık kan glikozu, trigliserit, fibrinojen, C-Reaktif Protein,sistolik ve diyastolik kan basıncı değerleri arasında anlamlı pozitif ilişki, HDLkolesteroldeğerleri arasında anlamlı negatif ilişki olduğu; sigara tüketimi ileHDL-kolesterol değerleri arasında negatif ilişki, fiziksel aktivite süresi iletrigliserid ve fibrinojen değerleri arasında pozitif yönde ve istatistiksel olarakanlamlı ilişki saptanmıştır.Kardiyovasküler hastalıklardan korunma stratejilerinin temeli, hastalığa yol açanyaşam tarzını ve çevresel faktörleri değiştirmek ve yüksek riskli bireyleribelirleyip bu bireylerde özel önlemler almaktır. Bu nedenle, hastalık riski yüksek,fakat hastalığın hiçbir belirtisinin olmadığı bireylerde yaşam tarzını ve riskfaktörlerini değiştirerek hastalığın oluşmasını önlemenin gerekli olduğudüşünülmektedir.Anahtar Kelimeler: Beslenme, kardiyovasküler risk faktörleri, metaboliksendrom.