Yetişkin Bireylerde Hedonik Açlık, Uyku Kalitesi ve Beden Kütle İndeksi Arasındaki İlişkinin Değerlendirilmesi

ÖZ: Fizyolojik olarak açlık olmaması durumunda, haz alma amacıyla tetiklenen besin tüketimi hedonik açlık olarak tanımlanmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı yetişkin bireylerin hedonik açlık durumu, uyku kalitesi ve beden kütle indeksi (BKİ) arasındaki ilişkinin saptanmasıdır. Ayrıca bu çalışmada hedonik açlık durumu ile besin tüketimi ve yeme bağımlılığı arasındaki ilişkiyi incelemek amaçlanmıştır. Çalışmada Şubat 2022- Mayıs 2022 tarihleri arasında Lefkoşa ilçesinde bulunan 284 kadın, 84 erkek olmak üzere 388 sağlıklı bireyden yüz yüze anket yöntemi ile veriler toplanmıştır. Antropometrik ölçümler araştırmacı tarafından biyoelektrik impedans cihazı ve mezura kullanılarak elde edilmiştir. Anket formunda bireylerin demografik bilgileri, beslenme alışkanlıkları, öğün atlayıp/atlamama durumları, kafein, alkol ve sigara tüketimleri sorgulanmıştır. Hedonik açlık durumunu saptamak için Besin Gücü Ölçeği (BGS), uyku kalitesini saptamak için Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi (PUKİ) ve aşırı besin isteği durumunu ölçmek için Aşırı Besin İsteği Ölçeği (ABİS), besin tüketim sıklığını tanımlamak amacıyla Besin Tüketim Sıklığı Anketi kullanılmıştır. Bireylerin BGS puanlarına (2.83±0.76) göre toplam puan 2,5’in üzerinde olup besin gücünden dolayı oluşan hedonik açlık varlığı gözlemlenmiştir. BKİ toplam değerleriyle BGS ölçeği arasında parallel yönde istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır (r=0.146, p:0.004). Hedonik açlığı olan tüm bireylerin (5.3±2.8), hedonik açlığı olmayanlara (3.7±2.6) göre PUKİ ölçeğinden aldıkları puan daha yüksek ve istatistiksel olarak anlamlı saptanmıştır (p<0.001). BKİ arttıkça uyku kalitesinin azaldığı saptanmıştır ancak bu korelasyon istatistiksel olarak anlamlı bulunamamıştır (r=0.083, p:0.104). Hedonik açlığa sahip olan bireylerin, hedonik açlığa sahip olmayanlara kıyasla ABİS ölçeğinden aldıkları toplam puanlar istatistiksel açıdan anlamlı olarak farklı bulunmuştur (sırasıyla 181.9±32.8, 149.5±39.8, <0.001). İyi uyku kalitesine sahip bireylerin ABİS puanı (169.6±38.1) ile kötü uyku kalitesine sahip bireylerin ABİS puanı (143.9±39.5) arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu görülmüştür (p<0.05). Hedonik açlık varlığının bireylerin uyku kalitesini etkileyebileceği ve BKİ değerlerini arttırabileceği bulunmuştur. Bu durum obezite ve beraberinde gelişebilecek kronik hastalıklara sebebiyet verebilmektedir. Hedonik açlığın BKI ve uyku kalitesi üzerindeki mekanizmaları tanımlayabilmek için daha geniş çaplı araştırmalara ihtiyaç duyulmaktadır.