Yetişkinlerde sağlık okuryazarlığı, beslenme okuryazarlığı ve yaşam kalitesi arasındaki ilişkinin incelenmesi

ÖZET YÜKSEK LİSANS TEZİ Yetişkinlerde Sağlık Okuryazarlığı, Beslenme Okuryazarlığı ve Yaşam Kalitesi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi Amaç: Bu çalışmanın amacı, yetişkin bireyler arasında sağlık okuryazarlığı ve beslenme okuryazarlığı düzeyleri ile yaşam kalitesi arasındaki ilişkiyi incelemek ve bu değişkenlerin sosyodemografik özelliklere göre farklılık gösterip göstermediğini değerlendirmektir. Sağlık okuryazarlığı, bireylerin günlük yaşamlarında sağlıkla ilgili bilgilere erişme, anlama, değerlendirme ve kullanma yeteneklerini kapsarken, beslenme okuryazarlığı sağlıklı beslenmeyle ilgili bilgi, tutum ve davranışların gelişiminde önemli bir belirleyici olarak kabul edilir. Bu bağlamda, her iki okuryazarlık türünün yaşam kalitesi üzerindeki etkilerinin belirlenmesi, önleyici ve sağlık geliştirme hizmetleri için özellikle önemlidir. Yöntem: Bu çalışma, betimsel ve ilişkisel bir tarama modeli kullanılarak nicel bir araştırma olarak yürütülmüştür. Çalışma popülasyonu yetişkin bireylerden oluşmuş olup, örneklem 18 ile 92 yaşları arasında toplam 328 katılımcıyı içermiştir. Çalışmanın verileri, araştırmacı tarafından geliştirilen Kişisel Bilgi Formu, Türkçe Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (THLS-32), Short Food Literacy Questionnaire (SFLQ) ve SF-36 Yaşam Kalitesi Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Ölçeklerin geçerlilik ve güvenilirlik analizleri yapılmış ve Cronbach alfa katsayılarının kabul edilebilir seviyelerin üzerinde olduğu bulunmuştur. Veri analizi, tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra Mann-Whitney U testi, Kruskal-Wallis H testi, Spearman korelasyon analizi ve çok değişkenli doğrusal regresyon analizini içermiştir. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak belirlenmiştir. Sonuçlar: Katılımcıların ortalama sağlık okuryazarlığı 40,20 ± 19,49 iken beslenme okuryazarlığı 49,97 ± 23,11; medyan değerleri ise sırasıyla 45 ve 80 olarak bulunmuştur. SF-36 yaşam kalitesi ölçeğinde en yüksek puanlar "Sosyal İşlevsellik" (62,96 ± 24,26) ve "Ağrı" (61,87 ± 25,02) alt ölçeklerinde, en düşük puanlar ise "Enerji" (51,17 ± 19,17) ve "Genel Sağlık Algısı" (52,30 ± 19,41) alt ölçeklerinde elde edilmiştir. Kadınların beslenme okuryazarlığı erkeklere göre anlamlı derecede daha yüksek bulunmuştur (p<0,05), ancak sağlık okuryazarlığında cinsiyete göre bir fark bulunmamıştır (p>0,05). Ayrıca, gelirin sağlık ve beslenme okuryazarlığını etkileyen önemli bir faktör olduğu belirlenmiş ve yaşadıkları yerin yeme alışkanlıklarını etkilediğini düşünenlerin puanları da anlamlı derecede daha yüksek bulunmuştur (p<0,05). Sağlık ve beslenme okuryazarlığı arasında yüksek pozitif bir korelasyon bulunmuştur (r = 0,850; p<0,001) ve regresyon analizleri, gelir ve ikamet yerinin bu puanları en güçlü şekilde etkilediğini göstermiştir (p<0,05). Sonuç: Bu çalışmanın bulguları, sağlık okuryazarlığı ve beslenme okuryazarlığının yetişkin bireyler arasında yaşam kalitesiyle güçlü ve pozitif bir şekilde ilişkili olduğunu göstermektedir. Dahası, sağlık ve beslenme okuryazarlığını geliştirmeyi amaçlayan eğitim ve müdahale programları, bireylerin yaşam kalitesini artırmak için etkili bir halk sağlığı yaklaşımı olabilir. Anahtar Kelimeler: Beslenme Okuryazarlığı, Sağlık Okuryazarlığı, Yaşam Kalitesi