Yetiştirme ortamına kompost, bakteri ve mikoriza uygulamalarının kesme çiçek lale ve zambak yetiştiriciliğinde büyüme ve çiçeklenmeye etkileri

Bu çalışma 2021-2022 yıllarında Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tarımsal Uygulama ve Araştırma Merkezine ait ısıtmasız, soğutmasız ve üstten havalandırmalı cam serada yürütülmüştür. Çalışmada Tokat Dimes Gıda İşleme fabrikasından temin edilen üzüm posası kompostlaştırılarak yeni bir organik yetiştirme ortamı elde edilmiştir. Elde edilen bu organik yetiştirme ortamı %20 ve %40 olmak üzere 2 farklı oranda yetiştirme ortamına ilave edilerek kesme çiçek lale ve zambak yetiştiriciliğinde yetiştirme ortamı olarak denenmiştir. Kontrol olarak ise lale yetiştiriciliğinde torf+perlit (2:1, v/v), zambak yetiştiriciliğinde ise hindistan cevizi torfu (kokopit) kullanılmıştır. Denemede toplam 20 bin adet lale soğanı ve 864 adet zambak soğanı kullanılmıştır. Yetiştirme ortamı dışında her iki türün çiçek soğanlarına dikimden önce hem Bacillus cereus (ZE-7) ve Pseudomonas putida (ZE-12) bakterileri hem de mikoriza daldırma ve sprey şeklinde uygulanmıştır. Deneme süresince lale ve zambak yetiştiriciliğinde üreticiler tarafından tercih edilen kimyasal gübrelemenin farklı EC seviyeleri de (EC 0.75 dS m-1, EC 1.10 dS m-1, EC 1.45 dS m-1 ve EC 1.90 dS m-1) bitkilere uygulanmıştır. Uygulamaların etkilerini belirlemek için bitkilerde; fenolojik gözlemler, pomolojik gözlemler, yapraklarda makro ve mikro element analizi yapılmış ve uygulamaların lale ve zambak yetiştiriciliğinde büyüme ve çiçeklenme kalitesine etkileri belirlenmiştir. Lalede en fazla çiçek sap uzunluğu (33.94 cm) %20 kompost oranı ve bakteri uygulaması bulunan, en fazla perianth uzunluğu (42.71 mm) yetiştirme ortamına %20 oranında kompost eklenen ve mikoriza uygulamasının bulunmadığı, en fazla vazo ömrü (8.94 gün) %40 kompost içeren ve EC düzeyinin 1.45 dS m-1 olduğu ve en fazla dal ağırlığı (28.29 g) %20 kompost içeren ve EC düzeyinin 1.45 dS m-1 olduğu ortamlarda saptanmıştır. Zambakta en fazla dal ağırlığı (135.06 g) kompost içermeyen (%0) ve EC düzeyinin 1.10 dS m-1 olduğu, en fazla bitki boyu (89.58 cm), %20 kompost içeren ve gübreleme uygulamalarında EC seviyesinin 1.90 dS m-1 olduğu, en fazla kandil sayısı (6.95 adet/bitki başına) %20 oranında kompost içeren ve bakteri uygulamasının yapıldığı ve en fazla vazo ömrü (14.14 gün) %40 kompost içeren ve EC düzeyinin 0.75 dS m-1olduğu yetiştirme ortamlarında kaydedilmiştir. Çalışma sonunda 'Jan van Nes' lale çeşidi ile 'Siberia' zambak çeşidinde yetiştirme ortamına %20 oranında kompost ilave edilmesi kontrole ve %40 kompost uygulamasına kıyasla daha olumlu sonuçlar vermiştir. Gübreleme uygulamalarında ise EC düzeyi arttıkça lalede bitki gelişimini sınırlandığı ancak zambak çalışmasında olumlu sonuçlar ortaya koyduğu saptanmıştır. Hem lale hem de zambaklarda mikroorganizmaların tek başına kullanılması önemli bir etkide bulunmamıştır. Ayrıca lale ve zambak çalışmasına ait yaprak örneklerinde gübreleme seviyesi ve kompost oranı arttıkça makro ve mikro element içeriklerinin arttığı belirlenmiştir. Bu çalışma kapsamında elde edilen sonuçlar ışığında, yeni bir organik materyal olarak ortaya çıkan kompostun düşük miktarlarda (%20 ve altı) yetiştiricilikte kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.