Yol geometrik standartlarının karayolu işletme maliyetleri üzerindeki etkisinin incelenmesi

Ulaştırmanın üç temel bileşeni; insan, taşıt ve yol şeklindedir. İnsan ve taşıt karakteristikleri yol geometrisinin tanımlanması veya tasarımında önemli rol oynamaktadır. Ulaştırma sistemlerinde, projesi tamalanmış bir yolda maliyet yapım, bakım ve işletme maliyetleri olmak üzere üç ana başlık halinde ele alınmaktadır. Yapım maliyetleri projenin uygulanması esnasında yapılacak tüm toprak işlerinin ve tünel, köprü menfez gibi bir çok sanat yapısı imalat giderlerini, bakım maliyetleri yol imalatlarının tamamlanıp proje hayata geçirilmesinden sonra yolda oluşan problemlerin giderilmesi için ortaya çıkan yeni imalat giderlerini ve işletme maliyetleri ise yolun karakteristik özelliklerine ve kullanıcı davranışlarına göre yolun işletimi sırasında seyahat edenlerin gerek kendilerine gerek çevreye yansıttıkları maliyetleri kapsamaktadır. Ulaştırma sistemlerinin yapılabilirlik analizleri veya alaternatiflerin değerlendirilmesi aşamasında bu üç maliyet dikkate alınmaktadır. Yol geometrisi maliyet üzerinde önemli etkiye sahip olup, yol geometrisindeki iyileştirmelerde yapım maliyeti aratarken işletme maliyeti azalmakta, aynı şekilde yapım maliyeti azalırken işletme maliyeti artabilmektedir. Bu nedenle yol geometrisindeki değişimlerin yol maliyeti üzerine etkisinin araştırılması büyük öenm arz etmektedir. Karayolu işletme maliyetleri; taşıt işletme, emisyon, zaman kaybı ve yol güvenliği maliyeti olmak üzere 4 ana başlıkta toplanmaktadır. Bunlar arasında taşıt işletme maliyeti, en büyük maliyet oranına sahip olup, yakıt tüketimi, bakım-onarım gibi doğrudan kullanıcıya yansıyan maliyetleri azaltmada yolun geometrik özellikleri de büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmada, yatay kurp yarıçapı, sayısı, yol eğimi, kaplama tabakası yüzey pürüzlüğü gibi özelliklerin karayolu işletme maliyeti üzerindeki etkisi incelnemiştir. Bu kapsamda, karayolu işletme maliyetleri tanımlanmakta ve hesaplanmasına yönelik detaylı literatür araştırması verilmekte, yol geometrik ve işletme özelliklerinin maliyet üzerindeki etkisi, Çanakkale-Eceabat-Abide güzergahı yol projeleri üzerinden belirlenmektedir. Çalışmada, Karayolları Genel Müdürlüğü tarafından ve dünyada yaygın olarak kullanılmakta olan Dünya Bankası tarafından yol proje maliyetlerinin hesaplanması için geliştirilmiş HDM-4 (Highway Developement and Management) yazılımı kullanılmıştır. Sonuç olarak; taşıt işletme, çevresel etkiler ve yol geometrik özelliklerine ilişkin kullanılan parametrelerin yol işletme maliyetine olan etkisi Çanakkale-Eceabat-Abide güzergahı özelinde ortaya konulmuştur.