Yöneticilerin çevresel türbülans karşısındaki stratejik yönelim algıları: Tur operatörleri örneği

TTez çalışmasının temel amacı, yöneticilerin çeşitli çevresel türbülans koşulları karşısında benimsedikleri stratejik yönelim algılarını tur operatörleri örneği üzerinden incelemektir. Bu amaç doğrultusunda, stratejik yönelimlerin yöneticilerin performans algılarıyla nasıl ilişkilendirilebileceğine dair bir değerlendirme yapılmakta ve çevresel değişkenlerin stratejik düşünme biçimleri üzerindeki etkisi anlaşılmaya çalışılmaktadır. Araştırma, çevre–strateji–performans etkileşimini stratejik yönetimi alanında yorumlamakta ve özellikle çevresel türbülansın yönetsel düşünme biçimleri üzerindeki etkisini stratejik yönelim algıları ile anlamaya odaklanmaktadır. Çalışma kapsamında çevresel değişkenlerin strateji ve performans üzerindeki etkilerinin en belirgin biçimde hissedildiği turizm sektöründe, tur operatörlerinin dinamik ve belirsiz koşullar altında geliştirdikleri stratejik yönelimlere ilişkin yöneticilerin algıları incelenmiştir. Tur operatörleri, yoğun rekabet, hızlı teknolojik dönüşüm ve değişken müşteri taleplerinin bir arada gözlemlenmesi nedeniyle, çevresel türbülansın etkilerini en belirgin biçimde yansıtan işletme türü olarak seçilmiştir. Yöntemsel olarak karma bir araştırma deseni benimsenmiş; nicel aşamada çevresel türbülans faktörleri ile stratejik yönelim kriterlerinin göreli önem düzeyleri SWARA yöntemiyle belirlenmiş, nitel aşamada ise yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla yöneticilerin stratejik tercihleri ve bu tercihlerin performansa yansıyan gerekçeleri tematik analiz yoluyla incelenmiştir. Katılımcılar, Türkiye'de faaliyet gösteren ulusal ve uluslararası ölçekteki tur operatörlerinde görev yapan orta ve üst düzey yöneticilerden oluşmakta; örneklem, amaçlı örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. Bulgular, yedi ana kriter (müşteri, rakip, yenilik, maliyet/içsel yönelim; teknolojik, pazar ve rekabet türbülansı) ve on dokuz alt kriterin stratejik yönelim algılarında belirleyici olduğunu göstermiştir. Genel sonuçlara göre yöneticiler, çevresel türbülansı stratejik yönelim tercihlerini şekillendiren temel bir unsur olarak algılamakta; teknolojik ve pazar türbülansında yenilik ve müşteri odaklı, rekabet baskısında ise rakip ve maliyet temelli stratejilerin ön plana çıktığını belirtmektedir. Performans açısından, yöneticilerin algılarına göre işletme başarısı büyük ölçüde müşteri memnuniyeti, yenilik kapasitesi ve maliyet etkinliği gibi stratejik yönelimlerin dengeli biçimde bütünleştirilmesine bağlı olarak şekillenmektedir. Anahtar Kelimeler: Stratejik Yönelim, Çevresel Türbülans, Performans, Tur Operatörü