Yozgat ili mandacılık işletmelerinin biyogüvenlik ve hayvan refahı açısından değerlendirilmesi

Bu çalışma Yozgat ilindeki manda yetiştirilen işletmelerin biyogüvenlik ve hayvan refahı açısından mevcut durumunun ortaya konulması amacıyla Yozgat ili Merkez ve ilçelerde yüz yüze anket, gözlem ve ölçümler yapılarak tamamlanmıştır. Yozgat ilinde 71 işletmede, 728 baş dişi manda ile çalışma gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, manda işletmelerinin yapı ve ekipmanlarının hayvan refah kriterlerine uygunluğunu değerlendirmek amacıyla sığırlarda kullanılan ANI (Animal Needs Index) 35L ve Welfare Quality® protokolü uygulanmış sisteminden geliştirilen bir protokol kullanılmış ve işletmelerdeki dişi hayvanlar bireysel skorlanmıştır. İşletmelerin %29,6'sında mandaların vücut kondisyon puanları (VKP) 1-3 skalasında (zayıf), %9,9'unda 7-9 skalasında (yağlı) ve %60,6'sında ise ortalama VKP puanında olduğu tespit edilmiştir. Ahır temizliğinde %18,3 oranında kirli, %69 oranında orta ve %12,6 oranında temiz olduğu gözlemlenmiştir. Benzer oranlar zemin, yemleme alanı, su içme alanı, yatma alanı, sağım yeri ve kullanılan ekipmanların temizliğinde de görülmüştür. Çalışmada 5-10 baş hayvanı olan işletmelerde kirli meme, kirli arka bacak ve arka kısım kirli olan hayvan oranları sırasıyla %47,66, %48,94 ve %51,03 iken, 11-20 baş hayvana sahip işletmelerde %50,07, %51,53 ve %52,01 ve 21 baştan fazla hayvana sahip işletmelerde ise bu oranlar %37,52, %43,83 ve %43,24 olarak hesaplanmıştır. Sonuç olarak, Yozgat ilindeki manda işletmelerinde ANI (Animal Needs Index) 35L ve Welfare Quality® refah ölçüm metoduna göre genel olarak uygun refah koşulları sağlanmamaktadır. Bunun nedenleri arasında eğitim eksikliği, işletmelerin küçük, kapalı ve bağlı yapıda olması, sığırcılıkla beraber yapılan yetiştiricilik şekli ile mandaların beslenme ve bakım şartlarına yeterli önem verilmemesi sayılabilir. 2024, x + 46 Sayfa Anahtar Kelimeler: Manda, Biyogüvenlik, Hayvan refahı, ANI 35L/2000, Welfare Quality® (2009) Protokolü.