Yozgat ili'nde yeşil mercimekte solgunluk, kök ve kök boğazı çürüklüğü hastalıklarına neden olan Fusarium spp.' nin tespiti, moleküler karakterizasyonu ve bazı çeşitlerin reaksiyonlarının belirlenmesi

Yozgat ili mercimek tarlalarında 2022–2023 yıllarında yürütülen çalışmada; 83 farklı mercimek tarlasında gerçekleştirilmiş; hastalık semptomu gösteren 679 hastalıklı bitki izolasyon çalışmalarında kullanılmıştır. Hastalık yaygınlığı %100 olarak saptanmış, ortalama hastalığın görülme sıklığı %16.9 ve hastalık şiddeti %38.6 olarak hesaplanmıştır. Hastalığın en yüksek görülme sıklık ve şiddet değerleri Yozgat Merkez, Sorgun ve Şefaatli ilçelerinde kaydedilmiştir. 723 adet fungal izolattan %95.4'ü Fusarium cinsine ait bulunmuş; en sık izole edilen tür F. oxysporum (%59.5) olup, bunu F. graminearum (%15.8), F. culmorum (%10.2), F. acuminatum (%5.5) ve F. solani (%4.4) izlemiştir. İzolatların morfolojik karakterizasyonu için; koloni rengi, konidya tipi ve büyüklüğü incelenmiştir. Moleküler analizlerde ITS bölgesi PCR ile çoğaltılmış, dizileme sonrası GenBank verileriyle karşılaştırılmış ve tür düzeyinde tanımlamalar yapılmıştır. Filogenetik analizler, izolatların F. oxysporum, F. culmorum, F. graminearum gibi türler arasında genetik olarak ayrıldığını göstermiştir. Sera koşullarında yürütülen patojenite testlerinde, hastalığa karşı duyarlılığı bilinen 'Kayı-91' mercimek çeşidi kullanılmıştır. İlk belirtiler, ekimden yaklaşık 30 gün sonra alt yapraklarda sararma şeklinde gözlemlenmiş; bazı izolatlarda %90'ın üzerinde hastalık hastalık şiddeti hesaplanmıştır. Özellikle F. oxysporum (YBUFo4), F. culmorum (YBUFc1, YBUFc2) ve F. graminearum (YBUFg1, YBUFg3) izolatları yüksek virülensli olarak sınıflandırılmıştır. Buna karşın, F. acuminatum izolatları düşük virülenslik göstermiştir. Elde edilen veriler doğrultusunda, izolatlar hastalık şiddeti düzeylerine göre beş ana virülens grubuna ayrılmıştır. Arazi koşullarında yapılan ölçümler sonucunda; bitki boyu 28.0–39.7 cm, ilk bakla yüksekliği 10.2–19.6 cm, 1000 tane ağırlığı ise 53.4–62.1 g arasında değişmiştir. Hastalığın etkisiyle bitkilerde çiçeklenme süresi kısalmış, generatif faza geçiş hızlanmış, dal ve bakla sayısı ile toplam ağırlıkta azalmalar gerçekleşmiştir. 'Yusufhan', 'Işık', 'Şahan' ve 'Bozok' çeşitleri, hem daha düşük hastalık şiddeti hem de daha az verim kaybı ile ön plana çıkmıştır. Sonuç olarak, morfolojik, moleküler ve patojenik veriler; hem patojenin tanımlanması hem de dayanıklı yeşil mercimek çeşitlerinin belirlenmesi açısından temel bilgi kaynağı sunmaktadır.